Ürdün’ün başkenti Amman’da gezilecek yerler

Son güncelleme tarihi: 9 Ağustos 2023

Orta Doğu’nun en büyük ülkesi olmasa da katiyen en turistik ülkelerinden biri diyebiliriz Ürdün için. Her ne kadar tarihilik açısından Mısır’la yahut kadim uygarlıkların günümüze kesintisiz gelişi manasında bir Irak yahut Suriye’yle karşılaştırılamasa da Ürdün’de, bu ülkelerin hiçbirinde göremeyeceğiniz turistik kıymetler bulunuyor. Bununla birlikte, yapacağınız rastgele bir Ürdün ziyaretine muhtemelen başşehir Amman’dan başlamanız hayli beklenen. Amman ülkenin açık orta en büyük kenti ve bin yıllardır insanların yurt edindiği bir yer olduğu için burada ilginizi çekebilecek çok sayıda eser görebileceksiniz. Ürdün’de Petra yahut Wadi Rum‘u görmek asıl gayeniz olsa da Amman’da da görebileceğiniz hoş yerler olduğunu söyleyebilirim.

Bu yazıda Amman’da geçirdiğim kısa müddette öğrendiklerimi paylaşmak isterim. Şimdiden keyifli okumalar…

• Amman’a nasıl gidilir?
• Amman nasıl bir yer?
• Amman’da gezilecek yerler

Amman’a nasıl gidilir?

Amman’ın tek milletlerarası havaalanı, 1977’da bir helikopter kazasında hayatını kaybeden Kral Hüseyin’in eşi Kraliçe Alia‘nın ismini taşıyor. Buraya Türkiye’den hem Ankara hem de İstanbul’dan yılın her gününde nizamlı uçuşlar düzenleniyor. Ayrıyeten Pegasus’un Antalya, İzmir ve hatta Trabzon’dan haftada 1 yahut birkaç gün seferi bulunuyor. Anadolu Jet’in de yaz periyodunda ek olarak Bodrum ve Dalaman’dan seferleri bulunuyor. Ürdün’ün bayrak taşıyıcı şirketi Ürdün Kraliyet Havayolları (Royal Jordanian Airlines) da İstanbul’dan Amman’a seferler yapıyor. Hasebiyle buraya gelmek öbür birçok Orta Doğu ülkesiyle karşılaştırıldığında çok daha kolay. Ankara’dan Amman’a uçuş sadece 1.5 saat civarında sürdüğü için Türkiye’de rastgele bir yere gelmek kadar kolay ve zahmetsiz bir seyahatle Amman’a inebilirsiniz.

Amman Kraliçe Alia Memleketler arası Havaalanı pek yeni ve çağdaş bir havaalanı. Olağan kaidelerde pasaport denetiminde bir sorun yaşayacağınızı sanmam, fakat kimi şahısların muhtemelen “şüpheli” göründükleri için memurlar tarafından kısa bir sorgudan geçtiklerini duydum. Bana denilene nazaran İsrail’e kaçak yollardan geçme niyeti olanları yakalamaya çalışıyorlarmış. Lakin dönüş biletinizi ve kalacağınız yerleri gösterip, kalacağınız yerleri detaylarıyla anlatırsanız bir sorun çıkacağını şahsen düşünmüyorum.

Bir not olarak belirteyim, Ürdün Türkiye vatandaşlarından vize istemediği için direkt Amman’a giden bir uçağa atlayıp ülkeye girebilmeniz mümkün.

Amman Havaalanından kent merkezine gelebilmek için taksi ve transfer üzere teknikleri saymazsak Sariyah ismiyle da bilinen shuttle otobüsleri bulunuyor. Amman’daki ana duraklarda duran bu otobüs gündüz yarım saatte, akşam ve gece de saat başı kalkıyor. Fiyatı 3.3 Ürdün Dinarı. Yol yaklaşık 1 saat sürüyor. Otobüsle ilgili daha detaylı bilgi, Sariyah’nın web sitesinde bulunuyor.

Amman nasıl bir yer?

Amman her şeyden evvel olağan ki bir Orta Doğu başşehri ve öteki Orta Doğu başşehirleri üzere caddeler çok kalabalık ve vakit zaman kaotik denebilecek kadar düzensizlik içinde. Yakın vakitte gittiğim için direkt ister istemez Kahire’yle karşılaştırdım, Kahire kadar kaotik diyemesem de sokaklar hem gündüz hem de akşamları kalabalık oluyor. Natürel benim gittiğim devir bayram vaktiydi, sokaklar ekstra kalabalıktı denebilir.

Caddeler çok geniş değil lakin trafik de çok sıkışık diyemem, hele Kahire’yle kıyasladığımda. Lakin kaldırımlar çok dar ve kalabalık, kaldırımların bir tarafında seyyar satıcılar durduğu, kaldırımla cadde bariyerlerle ayrıldığı için yaya yolları pek sıkışık oluyor. Açıkçası yola inip yoldan yürümek daha süratli ve inançlı bir halde ilerlemenizi sağlayabilir.

Amman karşılaşabileceğiniz en engebeli başkentlerden bir adedidir diyebilirim rahatlıkla. Tıpkı İstanbul üzere buraya da yedi zirveli kent diyorlar. Münasebetiyle yürüyerek gezmesi bir ölçü güçlü denebilir. Daha doğrusu kısa ara üzere görünen yerlere gitmek düşünüldüğünden daha sıkıntı olabiliyor. Hasebiyle tüm kenti yürüyerek dolaşmak pek mümkün olmayabiliyor. Yeterli bir kondisyonunuz varsa bile kimi yerlerde taksiye binmeyi düşünebilirsiniz. Ürdün’de Uber yaygın olarak kullanılıyor.

Amman’ın batısı ile doğusu ortasında önemli bir mimari ve kültürel fark var denebilir. Gerçekten kentin asıl tarihi nüvesinin yer aldığı doğu ve merkez kısımlar son derece eski ve dar-orta gelirli halkın yaşadığı, gezilecek birden fazla yerin bulunduğu kısmı. Batı kısmı ise yabancıların yaşadığı, yeni konut ve rezidansların, büyükelçiliklerin, iş merkezlerinin yer aldığı, daima yeni binaların yapıldığı çağdaş kısmını oluşturuyor. Amman’ın doğusunu Ankara’nın Ulus’u, batısını da Çankaya’sı üzere düşünebiliriz bir manada.

İnsanlar genelde yardımsever olsalar da sokakların kalabalığından faydalanarak istenmeyen hareketlerde bulunanlar da olmuyor değil. Benim katıldığım çeşitte, çok kalabalık bir yerden geçerken bir bayan arkadaşa elle tacizde bulunulduğunu duydum. Kent merkezinden cins otobüsümüze binerken kapının yanında biriken yörenin delikanlılarının bizi uzaydan gelmişiz üzere süzdüklerine de şahit oldum. Yani özetle Amman çok tehlikeli olmasa da kalabalıklardan uzak durmaya çalışın diyebilirim.

Amman’da gezilebilecek yerler

Ürdün’ün başşehri Amman’da kendi gezip gördüğüm -ve birtakım göremediğim- yerleri kısaca sizlerle paylaşmak isterim. Ön not olarak da belirteyim, benim gittiğim periyotta (Haziran 2023) 1 Ürdün Dinarı yaklaşık 35 TL’ye eşitti. Ürdün Dinarı sabit kurla Amerikan Doları’na bağlı olduğu için dolar yükseldikçe Ürdün seyahatinizin daha değerliye geleceğini söylemem gerekir. 1 Ürdün Dinarı yaklaşık olarak 1.41 Amerikan Dolarına eşit.

Amman Kalesi

Amman’ın herhalde en ünlü ziyaret noktası burası. Gerçekten kent merkezine üstten bakan bir tepeye inşa edilmiş bu kale hem içinde bulunan yapıtlarıyla, hem de ziyaretçilerini sunduğu hoş fotoğraf açılarıyla rastgele bir Amman ziyaretinin atlanmaması gereken yerleri ortasına en üstlerden girer diye düşünüyorum.

M.Ö. 5500’lü yıllardan itibaren insan yerleşimlerinin bulunduğu düşünülen kale bölgesinde birçok farklı uygarlığa ilişkin eserler bir ortada bulunuyor. Birinci olarak Bronz Çağı’nda surlarla çevrildiği düşünülen doruğa Ammonit Krallığı, sonrasında bilhassa Romalılar ve Emeviler periyodunda sağlam surlar yapılmış. İçeride birinci olarak Roma devrinden kalma heykeller, sütunlar, kale surları ve anıtlar bulacaksınız. Bilhassa Antik Roma tiyatrosunun yer aldığı tarafın kusursuz görüntülerini göreceksiniz genel olarak.

Giriş kısmından üst yanlışsız yürürken geçeceğiniz küçük bir köprünün yanındaki su taşıma sistemine kesinlikle dikkat edin. Roma ve Bizanslıların boru kullanımında düzgün olduğunu biliyoruz, bu da ispatı üzere. Bu su sistemi, gerçek düzgün yağmur yağmayan bu coğrafyada hayati kıymet taşıyormuş. Ayrıyeten yol üstünde bulunan Herkül Tapınağı kalıntılarına da dikkat edin. Birkaç ana sütunuyla kısmen sağlam kalmış bu tapınağın ismi, çabucak yakınında bulunmuş olan devasa el heykelinden geliyor. Aslında bu tek başına bir el heykeli değilmiş elbette, vaktinde çok büyük bir Herkül heykelinin günümüze kadar gelebilen kısmı sırf. Özgün heykelin yaklaşık 10 metre yükseklikte olduğu düşünülüyor.

Ürdün Arkeoloji Müzesi

Kalenin bu noktasında Ürdün’ün 1951’de açılan en eski müzesi yer alıyor. Arkeoloji Müzesi’nde epey kadim bir insan yerleşimi olan Ürdün’den çıkarılan sayısız tarihi kalıntı var ve bu küçük müzede bir kısmını görebilmek mümkün. Müzenin en bilinen yapıtı ise dünyanın en eski insansı heykellerinden bir tanesi, alçıdan yapılma gözü burnu vs. olan insan heykelleri gerçekten fevkalade. Bunların daha fazlasını Ürdün Müzesi’yle ilgili kısımda anlatacağım. Müzede ayrıyeten MÖ 850’den kalma Mesha stelinin bir kopyası da bulunuyor. Özgünü Louvre Müzesi’nde. Müzede tarih öncesi çağlardan, Roma, Bizans ve Emevi periyotlarından çok sayıda sergileniyor, atlamayın derim.

Müzeyi geçtikten sonra Emevi Camii ve Bizans Kilisesi’nin olduğu kısma varacaksınız. Bizans Kilisesi’ne dair pek birşey kalmamış, gerçekten buranın taşları sonraki yıllarda farklı emeller için sökülüp kullanılmış. Fakat Emevi Camii gördüğü onarımların da yardımıyla bayağı sağlam formda ayakta. Mescidinin iç kısmındaki işlemeler de kısmen restore edilmiş, o günün havasını aşikâr bir ölçüye dek yansıtabiliyor. Hatta buranın onarımında İspanyol arkeologlar da çalışmış, İspanya’daki Emevi yapıtlarının mimarisine dair daha fazla fikir sahibi olabilmek için. Caminin ardında ise Emevi Sarayı kalıntıları yer alıyor, sütunlu bir cadde ve birtakım odalar hala ayakta.

Rotanın geri kalan kısmında restore edilmiş su borularıyla birlikte hamam kısmı, Birka isimli büyük su deposu, pazar alanı olarak kullanılmış geniş boşluklar ve nispeten yakın vakte kadar kullanıldığı düşünülen, birtakım mezar taşlarının hala ayakta durduğu bir mezarlığı da göreceksiniz.

Kaleye giriş fiyatı turistler için 3 Ürdün Dinarı. Arkeoloji Müzesi’nin giriş fiyatı de buraya dahil. Ürdün vatandaşlarına giriş yalnızca 0.25 Dinar, bu acayip oransal farkla Amman ve Ürdün’ün öbür turistik yerlerinde de karşılaşacaksınız.

Roma Tiyatrosu

Zaten kaleden de rahatça görülebilen, Amman kentinin bir öbür kıymetli turistik noktası da Roma Tiyatrosu. Epey âlâ korunmuş bu tiyatro, bildiğimiz Roma tiyatroları üzere 3 katlı tribünden oluşuyor, en altta senatörler ve soylu şahısların otururmuş. Sahnenin ortasındaki bir noktadan konuşulduğunda tiyatronun her köşesine ulaşan bir akustikle inşa edilmiş (aynısı Ceraş‘ta da vardı). Amman’ın en akılda kalıcı yerlerinden biri de hiç elbet bu merkezdeki tiyatro. Esasen akşam vakitleri bu tiyatronun önündeki geniş açık alan (Hashemite Plaza) inanılmaz kalabalık oluyor, kentin ana caddelerinden El Haşımi buranın önünden geçiyor. Tiyatroya giriş fiyatı 2 JOD.

Sahne kısmının 2 yanında iki küçük müze var. Popüler Gelenekler Müzesi‘nde (Jordan Museum of Popular Traditions) çoğunlukla Bedeviler olmak üzere 19. yüzyılda Osmanlı tarafından bölgeye yerleştirilen Çerkezler üzere Ürdün’deki kimi mahallî halkların geleneklerine, kıyafet ve süs eşyalarına yer veriyor. Folklor Müzesi‘nde (The Folklore Museum) ise Ürdün’deki değerli geçim kaynaklarına yer veriliyor. Demirci, sütçü, tüccar, ayakkabı boyacısı üzere bir vakitlerin köy ve kasabalarında, sokaklarda sıklıkla rastlanan kişiliklerin maketleri bulunuyor. Ayrıyeten tekrar eski periyotlara ilişkin konutların farklı odalarından da görüntüler sunuluyor, tavla oynayan beyefendiler, yemek yapan hanımlar üzere. Bu iki müzeyi, ayrıyeten tiyatronun çabucak bitişiğinde bulunan çeşme Nymphaeum‘u da görmeden geçmeyin.

Ürdün Müzesi

Amman’ın merkezinde sayılabilecek bir yerde, hayli çağdaş bir binaya yapılmış bu müzede Ürdün tarihinin bilhassa İslam öncesi devrine dek olan kısmı epeyce detaylı biçimde anlatılıyor. Çağdaş Ürdün devletinin tarihine dair söyleyecek pek bir şeyimiz yoksa da bu topraklar üzerinde ne kadar kadim periyotlardan beri insanların yaşadığını biliyoruz hakikaten.

Müzenin girişindeki salonda Ürdün tarihinin farklı periyotlarından bir potpuri var adeta. Nebatilerin Petrasından ve suyu nasıl kullandıklarından bahsettikleri üzere, farklı lisanlarda yazıların olduğu kaya modülleri sergileniyor ve Ürdün’ün kıymetli müzikçilerinin sesinden ünlü müzikler da dinlenebiliyor.

Giriş kattaki öbür odalarda 2 tane çok değerli kısım var. Birincisi, Arkeoloji Kısmında bashettiğim dünyanın en eski insan heykelleri serisinin devamı burada. Ain Ghazal’dan çıkarılan ve insanı hayrete bırakan cinsten alçı heykellerdeki yüz ayrıntıları sahiden çok enteresan. Bu heykellerin 9500 yıllık olduğunu belirtmem gerekir.

Diğer kısım ise Kızıl Deniz’den çıkarılan dini metin ruloları. Dead Sea Scrolls ismiyle da bilinen bu İbranice metinler dünya tarihinin en eski dini metinleri ortasında bulunuyor. Eski Ahit’te yer alan metinlerin bulunduğu rulolar 1947’de Filistinli bir çoban tarafından Meyyit Deniz kıyılarındaki bir mağarada birinci defa bulunmuş. Vakit içinde bu mağaralarda yapılan hafriyatlarda çok daha fazlası çıkarılmış ve günümüzde bunların neredeyse tamamı İsrail’deki müzelerde sergileniyor. Lakin Ürdün Müzesi’ndeki rulo örneği en özeli tahminen, hakikaten başkaları parşömen kağıdına yazılmışken bu rulo bakır plakalara kazınmış. Levhalara ziyan gelmemesi için loş bir ışıkta ve sabit bir sıcaklıkta tutulan odada fotoğraf çekmek yasak. Parşömene yazılan metinlerin tersine bakıra yazılanlar dini mevzuları değil, gizli bir hazinenin yerine dair bilgileri içeriyormuş.

İlk katta ayrıyeten tarih öncesi çağlardan antik kalıntılar var. Bilhassa kayalara çizilmiş hayvan fotoğrafları ve Safaitik alfabesiyle yazılmış yazılar katiyetle muazzam. Ayrıyeten alçıyla kaplanmış kafatasları da enteresandı. Bu kafataslarının ölümlerinin akabinde ailenin yanında bulundurulmaya devam eden büyüklere ilişkin olduğu düşünülüyor. Bunun yanında çağdaş Arap alfabesinin doğuşunu ve dünyadaki öteki alfabelerin kıssasını anlatan diyagramların bulunduğu oda da çok güzeldi. Buradaki bilgisayara isminizi yazarak isminizin farklı alfabelerdeki karşılığını çıktı olarak alabiliyorsunuz.

2. katta ise 1001 İcat isimli bir kısım var, burada İslam aleminin ortaya çıkardığı, kimi gerçekleşmiş kimi sadece fikir evresinde kalmış icatları ziyaretçilerle paylaşılıyor. Tıpta, bilimde, astronomide ve birçok farklı alanda Müslümanların dünyaya kattıkları anlatılıyor, Kahire’deki İslami Sanat Müzesi’ne bu manasıyla benzettim.

Müzede bu topraklardan geçmiş sayısız uygarlığın bıraktığı bir sürü eşya, heykel, mozaik vs bulunuyor. Buraya gelmeden Ürdün topraklarının ne kadar kadim topraklar olduğunu büsbütün anlamak güç olacaktır.

Müzeye giriş fiyatı 5 Dinar. Bence gördüğünüze muhakkak değecek bir müze, bilhassa müze dışı yerlerin çok daha meşhur olduğu bir ülkede olduğunuzu düşünürseniz buraya kesinlikle vakit ayırmak istersiniz.

Rainbow Street

Ürdün’ün zirvelerinden birinde yer alan Al-Rainbow Caddesi, Ürdün gece hayatının kalbinin attığı yerlerin başında geliyor. Bu türlü dediğime bakmayın, yaklaşık 800 metre uzunluğundaki bu caddenin her tarafı gece kulüpleri ve yerlerle dolu olmasa da klas kafeleri, teraslı barları, meyhaneyi andıran fasıllı yerleri, restoranları ve bol ölçüde turistik eşya dükkanlarıyla turistlerin en çok takıldığı Amman bölgesi diyebiliriz. Hatta burada mahallî halktan çok turistler dolaşıyor. Merkezde yer almasına karşın çok dik yokuşları tırmanarak buraya geliniyor, o yüzden taksi tutmayı da düşünebilirsiniz buraya gelmeden evvel.

Amman ekseriyetle inançlı bir yer olarak bilinir. Lakin buraya çıkan sokaklar geceleri biraz karanlık ve tenha hale geldiği için tekinsiz bir his yaratmıyor değil. Yeniden de Rainbow Caddesi’nin kendisi çok rahat gezebileceğiniz, çılgın Amman kalabalığından kendini uzak tutabilen bir yer. Akşam vakti bireyler içmek için, Amman görünümü seyretmek için buraya gelmeyi ihmal etmeyin, hakikaten kentin batısındaki yerleri saymazsak Amman’da bar üslubu yerler burada ve etraftaki sokaklarda kümelenmiş durumda. Ayrıyeten cuma günleri açılan Souk Jara isimli pazar yeri de, eski ismi Ebubekir Caddesi olan Rainbow Street yakınlarında yer alıyor.

Caddenin neden Rainbow, yani gökkuşağı ismiyle anıldığına dair farklı bilgiler veren yazılar gördüm. Kimine nazaran caddedeki kültürel çeşitlilikten ötürü gökkuşağı denmiş, kimine nazaran artık varolmayan Rainbow Sineması’ndan, kimine nazaran de gökkuşağı renkli bitişik binalardan ötürü buraya Rainbow deniyormuş. Benim de kendi uydurduğum bir teorim var, caddenin iki ucu, ortasına nazaran daha alçakta kaldığı için kesiti alındığında bir gökkuşağını andırdığından dolayı gökkuşağı denmiş olabilir diye düşündüm.

The Duke’s Diwan

Gidemediğime en üzüldüğüm yer burası oldu sanırım. Amman’ın merkezinde Kral Faysal Caddesinde bulunan bir apartmanın, evvelden postane olarak kullanılan bir dairesinde yer alan müze, Memduh Bişarat isimli bir Ürdünlü’nün büyük uğraşıyla yıkılmaktan kurtulmuş. Sonra da yakın devir Ürdün tarihinden antika eşyalar, fotoğraflar ve çizimlerle burayı zenginleştirip ziyarete açmış. Tarih yüklü bu dairede kısa bir vakit seyahati yapılabiliyor(muş). Giriş fiyatı olmayan müzeye umarım bir sonraki Amman ziyaretimde gidebilirim.

Amman’da göremediğim başka yerler ortasında nadiren turistlere açık olan kraliyet sarayı Raghadan, Hoş Sanatlar Galerisi, Kraliyet Araba Müzesi, Kraliyet Tank Müzesi, Büyük Hüseyin Camii ve Kral 1. Abdullah Camii üzere yerlerden bahsedebilirim. Bir daha Amman’a gelebilirsem buraları da görmek isterim olağan ki.

Özetle Amman Orta Doğu havasını pek net bir biçimde teneffüs edebileceğiniz, birkaç tarihi yeri ve müzesiyle 2-3 gün keyifle dolaşabileceğiniz bir kent. Petra ve Wadi Rum asıl destinasyonlarınız olsa bile Amman’a da hakettiği vakti ayırmak gerek bence.

İletişim

Bu yazıyla ve öbür yazılarımla ilgili her türlü sorunuzu, yazıların altına yorum yaparak bana iletebilirsiniz.