Postojna mağarası ve olm – Slovenya’nın iki mücevheri

Son güncelleme tarihi: 5 Ağustos 2022

Slovenya’nın en görülesi yerleri listelendiğinde Postojna Mağarası genelde birinci 5’te, en makus birinci 10’da yerini alıyor. Zira burası, mağara zengini ülkenin tahminen de Škocjan ile birlikte en hoş mağarası. Mağaranın hakikaten dayanılmaz hoş ve görkemli salonları, geçitleri, akıl almaz sarkıt ve dikitleri var. Yeryüzünün yüzbinlerce yıllık bir emekle adeta ilmek ilmek damıtarak yarattığı inanılmaz kaya formları, burayı adeta değişik bir gezegene gelmiş üzere hissettirecek kadar bol ölçüde.

Burayı turistler için görülesi kılan öteki bir taraf ise, bütün bu doğal hoşlukları kadar, yalnızca Adriyatik kıyısındaki birkaç mağaranın derinliklerinde, karanlıklarda yaşayan, eşsiz olm hayvanını görebilme imkanı vermesi. Dünyanın en ender karşılaşılan ve hassas hayvanlarından olan olm, mağara cinsiniz esnasında karşınıza çıkan bir akvaryumda sizleri bekliyor olacak. Alışılmış kendi habitatına olabildiğince uygun formda yaratılan akvaryumda kendileri, ne kadar net göreceğiniz büsbütün talihe bağlı. Tekrar de her türlü hayvanı hayvanat bahçelerinde görebildiğiniz şu dünyada bu bile bence ziyadesiyle heyecan verici bir tecrübe.

Açıkçası içinde hayvanların sergilendiği yer (hayvanat bahçesi) ve öteki cümbüşleri (yunus şovları vs.) tercih etmemeye çalışan biri olarak, internetteki kısıtlı imgelerini, fotoğraflarını ve en değerlisi de, kısmen keşfedilebilmiş değişik ömür döngüsünü gördükten sonra olm‘ü görme fırsatını kaçırmak istemedim. Postojna’yı rotama ekleme konusunda çok istekli olmamda o da çok tesirli oldu diyebilirim. Açıkçası Slovenya’ya gelen herkes burayı görebilmek için imkanları zorlamalı. Lakin baştan söyleyeyim, bu ziyaret öbür göreceğiniz yerlerden azıcık daha değerliye geliyor. Bu yazıda hem mağara ve olm ziyaretimdeki izlenimlerime, hem de Postojna’ya gidişe dair ipuçlarına yer vermek isterim.

Postojna’ya nasıl gidilir?

Mağaraya ismini veren Postojna kasabası, Slovenya’nın İtalya ve Hırvatistan hudutlarına yakın güneybatı kısmında yer alıyor. Fakat ülke küçük olduğu için başşehir Ljubljana’dan ulaşımı çok külfetli değil, 50-55 km kadar arada bulunuyor. Kimi otobüsler otoyoldan, kimileri da bölgedeki kasabaları birbirine bağlayan olağan dağ yollarından gitse de yaklaşık 1 saat içinde buraya varmış oluyorsunuz. Buraya trenle de gelinebiliyor, müddeti yaklaşık olarak 1 saat tekrar. Şayet Adriyatik kıyısına yakın bir yerdeyseniz de sorun değil, Koper’den kalkan tren ve otobüslerle de tıpkı biçimde Postojna’ya gelebiliyorsunuz. Olağan bilet fiyatları 6-7 € civarına olmakla birlikte Slovenya’da haftasonları otobüslerde çok büyük indirimler olduğunu belirteyim, komik denebilecek fiyatlara gidip gelmeniz de mümkün.

Postojna mağarası (Slovence ismiyle Postojnska jama) ise kasaba merkezinin 1, tren istasyonunun 1.5 kilometre kadar uzağında, yürüyerek 20-25 dakikada ulaşabilirsiniz fazla zorlanmadan.

Ljubljana otobüs istasyonunun resmi sitesinden, Ljubljana-Postojna otobüs saatlerini ve bilet fiyatlarını kolay kolay görebilirsiniz. Öteki bir kentten geliyorsanız onu da arayıp bulabilirsiniz bu sitede. Tren biletleri için de Slovenya Demiryolları sitesinin bilet satın alma sayfasını kullanabilirsiniz.

Postojna mağarasına giriş bileti

Bu mevzu biraz değerli, o yüzden ekstradan bir kısmı hak ediyor. Postojna Mağarası’nın sitesinde ziyaretçilere gelmeden evvel internet üzerinden bilet almaları şiddetle tavsiye ediliyor. Bunun nedeni yalnızca mağaraya girişleri yarım saat yahut 1 saatlik dilimlerde toplu bir halde kabul etmeleri değil, bu saat dilimlerinde belli sayıda ziyaretçiden fazlasını kabul etmemeleri birebir vakitte. Siz mağaraya geldiğinizde, girmek istediğiniz saat için azamî şahsa ulaşıldıysa beklemek zorunda kalabiliyorsunuz ki bilhassa günübirlik olarak gelmiş şahıslar için hayli önemli bir vakit kaybı demek bu. Zira Postojna’dan Ljubljana yahut diğer bir yere giden otobüsler daima çalışmıyor.

Bu nedenle muhakkak bir saatte gelmeyi ve sonra dönmeyi düşünüyorsanız biletinizi evvelden alın ki, buradaki vaktinizi en verimli halde geçirebilin. Mağara giriş biletinizi almadan evvel kasabaya geliş ve gidiş otobüs-tren saatlerini kesinlikle araştırın, mağaradan ayrıldığınızda ortada kalmayın.

Konuya dönersek, Postojna Mağarası giriş biletlerini mağaranın resmi sitesinden alabiliyorsunuz. 2022 Temmuz itibariyle sadece mağara kısmı için bilet fiyatı 28.5€. Biz mağarayla bir arada, olm ve öbür derin mağara hayvanlarının da yaşadığı ‘vivarium‘ kısmına de giriş bileti aldık, onun fiyatı da 35€.

Bileti internetten almak neden değerli derseniz, üstte da bahsettiğim üzere her saat için ayrılmış bir kota var. Şayet mağaraya geldiğinizde o saatin yer dolmuşsa, sonraki saatleri beklemek zorunda kalıyorsunuz. Her ne kadar, her vakit internet satışı dışında tutulan birkaç biletleri olduğunu söyleseler de, sizden evvel birileri gişeden aldıysa yapacak birşeyiniz kalmıyor. O yüzden mağara biletini evvelce almış olursanız başınız çok rahat olur.

Postojna mağarası turu

Mağaraya giriş için çeşit saatinizden yarım saat evvel gelmiş olmanızı tavsiye ediyorlar. Büyük çantalarınızı emanet dolaplarına bırakabilirsiniz. Cinsin başlangıcı için mağara kapısında 20 dakika kadar evvel kuyruk oluşmaya başlıyor. En önden yahut biraz geriden girmenin birbirinden pek farkı yok, zira mağaranın içine inen trenler dolunca kalkıyor zati. Siz yeniden de geç kalmamak için hazırlıklı olun.

Mağaranın da bulunduğu kompleks epey büyük, bana Türkiye’deki otobüs dinlenme tesislerini hatırlattı desem yeridir. Restoranlar ve ikramlık eşya dükkanları bulunuyor. Ziyaretinizden evvel yahut sonra almak istediğiniz şeyler varsa buralarda her istediğinizi bulabilirsiniz.

Bir değerli hatırlatma yapayım çeşide geçmeden evvel, mağaranın içinde sıcaklık yıl boyunca 10 °C civarında, nem oranı da %90’ların üzerinde olduğundan dışarıda sıcaktan ter içinde kalsanız bile aşağısı soğuk oluyor. O nedenle yanınızda uzun kollu bir kıyafet bulundurmanız çok kıymetli. Hakikaten getirmezseniz kapıda 4€ karşılığında satılan pelerinlerden kiralamak durumunda kalırsınız.

İçeri girerken uzun bir kuyruğa giriyorsunuz, size mail yoluyla gelen online biletinizdeki QR kodu okunarak içeri alınıyorsunuz. Akabinde enteresan bir formda, tıpkı düğünlerde olduğu üzere fotoğraflarınız çekiliyor. İsterseniz fotoğrafçıya poz verip fotoğrafınızı çıkışta (yine tıpkı düğünlerde olduğu üzere oluklu bir platforma asılmış şekilde) satın alabilir, ya da benim yaptığım üzere poz vermeyi reddedip enteresan pozlarınızın çekilmesine neden olabilirsiniz.

Girişi geçtikten sonra fiyata dahil olan audioguide’ınızı alarak mağaranın içine yanlışsız seyahatinizi başlatacak olan trene biniyorsunuz. Trende çok dikkatli olun, fevkalade görüntüleri çekerken yerinizden kalkmaya yahut elinizi kolunuzu kaldırmaya kalkışmayın, gerçekten tren birtakım noktalarda epey dar yerlerden geçiyor. Yaklaşık 10 dakika süren bir seyahat sonunda bir platformda inip yürüyerek seyahat kısmını başlatıyorsunuz.

Mağaranın öyküsünü kısaca anlatayım bu noktada. Aslında yüzyıllar öncesinde keşfedilmiş olsa da mağaranın günümüzdeki rotasını oluşturan galerileri, Luka Čeč isminde, mağaraya lambalar yerleştiren bir yöre sakini tarafından 1818’de keşfedilmiş. O sırada Avusturya Macaristan imparatoru 1. Franz’ın ziyareti için hummalı bir hazırlık içindelermiş ve Čeč mağaranın derinlerinde devasa alanlar olduğunu birinci gören kişi olmuş. Yıllar içinde uzmanlar tarafından daha fazla yeri açığa çıkarılmış, burada yaşayan türlü hayvanlar keşfedilmiş. Mağaranın içine tren rayları döşenmiş, trenler yıllar içinde geliştirilip devrin teknolojisine uygun hale getirilmiş. 2. Dünya Savaşı’nda Alman işgali esnasında cephanelik olarak da kullanılmış, hatta bir patlama sonucunda giriş kısmı yanmış.

Mağara tipine geri dönelim. Yaklaşık 1 saat süren yürüyüşünüz boyunca jeolojide karst ismi verilen kireçtaşı oluşumlarını görüyorsunuz her tarafta. Karst isminin Slovence kras tabirinden Almanca’ya geçtiğini öğrenmek de enteresan bir bilgiydi. Işıklandırmalar sayesinde düzgünce görkemli hale gelen acayip yer halleri, tül perdeleri andıran ve farklı madenler sayesinde farklı renklere bürünmüş oluşumlar bilhassa dikkat çekiyor. Aslında bu mağarayı -veya öteki rastgele bir mağarayı- gezerken aklınızda tutmanız gereken birinci şey bu bence, bu formların oluşumu inanılmaz sabırlı bir sürecin sonunda, onbinlerce, yüzbinlerce yıl sonunda tamamlanıyor. Mağaralarla ilgili öteki büyülü şey de yeniden bununla ilgili. Dolaşırken hala bir yerlerden sular damladığını görüyorsunuz, hatta sizin üzerinize de şıp diye damlalar düşebilir her an. Bu da şu manaya geliyor, mağara hala değişiyor, dönüşüyor, biz sonucunu göremeyecek olsak bile. Aslında bir sonuç bile yok, bu dönüşüm hiç durmadan devam ediyor ve edecek.

Bu birbirinden acayip haller ortasında dolaşırken, göremediğiniz derinliklerde ne kadar hassas, ne kadar değişik hayvanların yaşadığını da düşünmeden edemiyorsunuz. Bunları görmeseniz bile orada olduklarını, gün ışığından, insan gözünden uzakta yaşayıp gittiklerini ve binyıllar içinde bu ortama nasıl ahenk sağladıklarını düşünmek bence son derece ufuk açıcı.

Farklı isimler verilmiş galerileri dolaşırken fotoğraflar çekmeyi unutmayın, selfie çekilebilecek noktalar da var, düşük ışık düzeyine karşın. Bir kıssası olan noktalarda yazan numaraları audioguide’da tuşlamak suretiyle o bölgenin özelliklerini ve kıssasını dinleyebilirsiniz.

Mağaranın en meşhur yeri, brilliant ismi verilen mükemmel beyaz dikit. Adeta akmış bir dondurmaya benzeyen 5 metrelik brilliant, yanındaki öteki sütunla birlikte adeta gelin ve damat üzere bir çift oluşturmuş. Burası olm ile birlikte mağaranın sembolü olmuş durumda.

Yer düzeyinin 100 metreden fazla altına indiğiniz çeşidin sonuna yaklaştığınızda meşhur olm hayvanının akvaryumu çıkıyor karşınıza. Bu kısımda fotoğraf çekmek, gürültü yapmak katiyetle yasak. Etraftaki ışık da çok az olduğu için bu harika yaratığı belirli belgisiz görebilecekseniz, olağan şanslı bir ana denk gelip cama yaklaşmadıysa hayvanlar.

Olm akvaryumunun çabucak akabinde, devasa konser alanını görüyorsunuz. Vakit zaman düzenlenen konserlerde acayip bir akustik sağladığı söyleniyor. Sonra buranın solundaki ikramlık eşya dükkanına giriyorsunuz, burada içinde olm olan çeşit çeşit ikramlık eşya, tişört, magnet, olm oyuncakları vs alabilirsiniz. Lakin aynılarını üstte da bulabilirsiniz, o yüzden kesinlikle buradan alışveriş yapmak zorunda değilsiniz. Fakat olm sizi öylesine etkileyecek ki -en azından bende o denli oldu- derhal birşeyler almak isteği baskın çıkabiliyor.

Vivarium

Mağara cinsimiz bittikten sonra Vivarium’a da girdik. Bu bölge, mağaranın onbinlerce yıla yayılan tarihini anlatan, o günlerden bugünlere gelebilmiş acayip canlıların ömrünü sürdürdükleri bir çeşit hayvanat bahçesi diyebiliriz. Ancak standart hayvanat bahçelerinden farkı, kimileri merceklerle bile sıkıntı görünen, diğer yerlerde rastlayamayacağınız hayvanlara konut sahipliği yapması.

Tıpkı mağaranın içinde olduğu üzere burada da bir olm akvaryumu var. Burada çok daha net bir olm görme fırsatı bulduk, sağolsun bir tanesi cama yapışmış, öylece duruyordu. Bir sürü insanın flaşsız halde fotoğrafını çekebilmek için yarıştığı hayvancağız, muhakkak hayatımda gördüğüm en etkileyici şeylerden biriydi.

Olm

Bu kadar ismini andıktan sonra bu hayvana başka bir kısım ayırmak adeta bir mecburilik benim için. Olm, bebek ejderha (baby dragon) olarak da bilinen bir su sürüngeni. Vaktinde ejderha yavruları olduklarına inanıldığı için bu isim verilmiş. 20-30 cm uzunluğa erişebilen bu hayvanın akıllara sakinlik veren kimi özellikleri var. Her ne kadar şimdi hakkında bilinmeyen çok şey olsa da ortalama ömrünün 70 yıl civarı olduğu, 100 yıla kadar yaşayabildikleri, 10 yıl boyunca yemek yemeden hayatta kalabildikleri söyleniyor. Aylarca yerinden kıpırdamadan durabiliyormuş. Manzara olarak yılana çok benzese de ayakları var, ön ayaklarında 3, art ayaklarında 2 parmağı bulunuyor. Yılan üzere hareket etse de ayaklarından da faydalanıyor. Ayrıyeten baş bölgesinin iki tarafında kırmızı renkli solungaçları bulunsa da, akciğerleri de var, münasebetiyle amfibik bir hayvan. Lakin su içinde yaşamayı su dışına tercih ediyor.

Tıpkı öteki mağara hayvanları üzere olm de muhtemelen onbinlerce yıldır mağara derinliklerinde yaşıyor ve ışıksız ortamlarda, çok az güç harcayarak hayatta kalabilmek üzere evrimleşmiş. Gözleri bulunsa da büyüdükçe üzeri deriyle kaplanıyor ve pratikte “kör” olarak yaşıyor. Fakat çok gelişmiş hareket ve işitme duyuları sayesinde tarafını bulup hareket edebiliyor, yiyeceğe ulaşabiliyor. Çok az yiyecekle yaşayabiliyor, hakikaten mağara tabanlarına ırmak akıntıları pek ulaşamıyor, hasebiyle pek yiyecek de gelmiyor tabandan. Bu yüzden yaşadığı ortamda bulabildiği küçük böcek ve larvalarla besleniyor. Sabit sıcaklıkta (10 °C civarı, tıpkı Postojna Mağarası gibi) ve çok spesifik şartlarda yaşadığı için yalnızca Adriyatik kıyısına yakın mağara sistemlerinin en derinlerinde bulunabiliyor, yani Slovenya’yla birlikte İtalya, Hırvatistan ve Bosna-Hersek’te kısıtlı bölgelerde yaşıyor.

Ayrıca çok hassas bir derisi var. Kim nasıl keşfetti bilmiyorum lakin yapı ve hissiyat olarak insan derisine çok çok benzediği söyleniyor. Lakin farklı olarak, bedeninde renk pigmentleri olmadığı için beyaz renkli ve fazla ışığa maruz kalırsa kararıyormuş. Bu nedenle doğal habitatlarından alınıp, olabildiğince habitatlarına benzetilmeye çalışılan akvaryumlarının etrafında ışık düzeyi çok düşük ve flaşla fotoğrafının çekilmesi, onları rahatsız edecek halde gürültü yapılması katiyetle yasak.

Çiftleşme anı kameralarla hiç yakalanmasa da bir dişi olm’ün yumurtlama anının imgeleri birinci kere 2016 yılında yakalanabilmiş. Etrafı şeffaf zarla çevrili küçük beyaz yumurtalar bırakıyor. Nitekim bu da hayli eşsiz bir manzara, bulup izlemenizi öneririm.

Olm evrimsel süreci kendi vücudunda en net yansıtabilen hayvanların başında geliyor ve bu nedenle kendisini görebildiğim için şanslı hissediyorum.

Predjama Kale-Mağarası

Bu noktada Predjama’dan da bahsetmek isterim. Ben vakit kısıtından ötürü gitme imkanı bulamasam da aslında Postojna ziyaretinin olmazsa olmazı diyebiliriz. Predjama’ya. Burası dünyanın en büyük kale-mağarası olarak isimlendiriliyor. Bir mağara ağzına kurulmuş kalenin odaları, mağaranın odalarıyla birleşiyor. Dağların içindeki kale imgesi epeyce etkileyici, imkanı olanlara burayı da görmelerini tavsiye ederim. Postojna mağarasına 9 km aralıkta ve mağara biletiyle kombine olarak kale bileti de alınabiliyor.

Son sözler

Postojna Mağarası hiç elbet dünyanın en hoş mağaralarından biri. Alışılmış ki dünyada çok fazla mağara var, ziyaret edilebilir durumda olan kimileri insanın aklını alacak kadar hoşlar (Lübnan‘da Beyrut yakınlarındaki Jeita Grotto üzere acayip bir örneği kendim de görmüştüm mesela). Lakin Postojna’yı bunlardan ayıran harikulade olm hayvanı üzere birçok ayrıntı var, Slovenya ziyaretinizde Postojna’yı ve tercihinize nazaran Predjama’yı da rotanıza almaya çalışın derim ben. Mağarayı gezdikten sonra meskeninize döndüğünüzde, en azından bir mühlet için meskendeki perdelerinize farklı bir gözle bakacağınızı garanti ederim.