Piran ve Slovenya Rivierası’na yolculuk

Son güncelleme tarihi: 30 Ağustos 2022

Adriyatik kıyısındaki meşhur yerler düşünüldüğünde akla birinci olarak Dubrovnik‘in gelmesi çok olağan. Burası nitekim çok derecede kendine has bir görünüme ve coğrafik yapıya sahip olduğundan akıllara kazınacak cinsten bir kent. Onun dışında Karadağ’da Kotor ve Budva var, Hırvatistan’da Pula ve Split üzere yerler var, İtalya’nın Trieste‘si var. Bunlar ortasında sıkışmış küçük bir kıyı şeridinde yer alan Slovenya’nın deniz kıyısı bölgesi, ya da Slovenya Rivierası bunlar kadar göz alıcı olmasa da küçük bir ülke olan Slovenya’nın kıyı şeridi muhtaçlığını karşılayabilecek yeterliliğe sahip bence. Hem alan, hem de buradaki kentlerin niteliği sayesinde bunu söyleyebiliyorum.

Slovenya’nın kıyı şeridi yalnızca 47 kilometre uzunluğunda olsa da bu dar alana sıkışmış birkaç yer kendi ölçülerinde turist çekmeyi başarabiliyor. Ben bu yazıda bu bölgede en beğendiğim yer olan Piran‘dan bahsederken, 2 gün geçirdiğim Izola‘ya, lakin otobüsten görebildiğim kadarıyla fikir edinebildiğim Portorož ve Koper‘e de değinmeye çalışacağım. Ayrıyeten bölgenin tarihinden de biraz kelam etmek isterim ki, İtalyan tesirinin neden bu kadar güçlü olduğu konusunda bilmeyenler için bir fikir verebilmiş olayım.

Özellikle Slovenya’yı gezmeye 1 hafta üzere bir mühlet ayırdıysanız, bu bölgede en azından 2 gün geçirmek isteyebilirsiniz. Ayağınızı denize sokmak için, Venedik’i hatırlatan dar sokaklı “old town”lar görebilmek için, yahut yalnızca kalabalıktan uzak bir tatil yapabilmek için, hangi emelle gelirseniz gelin.

Istria (Istra) Tarihi

Slovenya’nın kıyı şeridi, tarihî olarak Istria (Slovence Istra) olarak bilinen bölgede bulunuyor. Roma İmparatorluğu devranında Slavlar üzere çeşitli kavimlerin dönemsel egemenliğine giren bölgede asıl büyük güç, 9. yüzyıldan 19. yüzyıla dek bölgenin hakimi olmuş Venediklilerdi. Güçlü bir donanmaya sahip olan Venedikliler, Osmanlıların bölgede hakimiyet kurmasına olabildiğince mani olmaya çalışmış. Sonrasında kısa vadeli Habsburg ve Napolyon idaresinin akabinde Avusturya buraya yine hâkim olmuş. Lakin bölge mimarisinde çok büyük bir tesirini ben şahsen gözlemlemedim Avusturyalıların, ki Prag, Budapeşte üzere yerlerde bu tesir çok daha belirgindir aslında.

1. Dünya Savaşı’nın kazanan ülkelerinden olan birleşik İtalya, 12 Adalar’la birlikte bu bölgede de hakimiyet kurmuş. Bilhassa Mussolini’nin iktidara gelişiyle çok süratli bir kültürel asimilasyon eforuna girişilmiş, münasebetiyle bölgedeki herkes İtalyanca konuşmaya zorlanmış, kentler adeta dönüştürülmüş. Fakat 2. Dünya Savaşı’nın kaybedilmesiyle bölge bir manada arafta kalmış. Savaşın galibi müttefik güçleriyle Yugoslav partizanlar tam bir muahedeye varamayınca Serbest Trieste Bölgesi isminde, bir devlete bağlı olmayan bir yapı kurulmuş. Lakin burası aslında pek fonksiyonel bir kimliğe bürünemediği için, İtalyanca konuşan halk esasen batıya, Trieste tarafına göç edince doğal bir hudut sınırı oluşmuş. 1950’lerde Trieste civarındaki A Bölgesi İtalya’ya, Koper, Piran ve Pula’ya kadar olan B Bölgesi de Yugoslavya’ya de facto olarak katılmış. Sonra bu durum 1970’lerde resmi bir hal almış.

Slovenya Rivierası ve Venedik (İtalyan) etkisi

Yukarıda bölge tarihinden bahsederken belirttiğim üzere Venedik ve hasebiyle İtalyan kültürü bölgeye asırlarca hakim olmuş, İtalyanca konuşan bir halk yaşamış buralarda. Bu nedenle İtalya izlerini her yerde görmek mümkün. Her şeyden evvel, buradaki kentlerin isimleri bile İtalyanca’dan geçmiş Slovence’ye. Piran Pirano‘ymuş, Izola Isola, Portorož Portorose, Koper de Capodistria‘ymış.

Şehir isimleri dışında dikkatimi çeken öteki mevzu ise cadde, sokak ve meydan isimlerinin de ünlü İtalyan şahsiyetlerinden gelmesiydi. Biraz garibime gittiğini söyleyebilirim, zira bir bölgeye yeni hakim olan güçler, genelde bu isimleri değiştirerek eski vaktin izlerini silmeye çalışırlar. Fakat Izola’da hala bir Garibaldi yahut Verdi sokağı görmek bana garip geldi.

Mimari tesirinde ahkam kesecek kadar bilgi sahibi olmamakla birlikte meydanlar, binalar ve bilhassa klasik “old town”ları hatırlatan dar sokaklar Avrupa’yı, biraz zorlarsak Venedik’i hatırlatır nitelikteydi. Bu noktada iki dünya savaşı ortasındaki İtalyan hükümranlığını yine hatırlatmak isterim. Yaklaşık birebir mühlet zarfında İtalya’da kalmış Rodos‘un nasıl şekillendirildiğini kısa bir mühlet evvel görme fırsatı bulduğumdan, buradaki etkiyi daha kolay başımda canlandırabildim. Ki bu bölge Rodos’tan farklı olarak aslında İtalyan kültürünün karar sürdüğü bir yer olduğu için fazla uğraşmalarına gerek kalmamış olabilir.

Dil konusu hakikaten enteresan bana kalırsa. Otobüsle Koper’e hakikat gelirken, artık bölgeye uygunca yaklaştığınızda yol kenarındaki trafik levhalarının çift lisanlı olmaya başladığını görmeye başlıyorsunuz. Bölgedeki tüm kasabalarda, tüm bilgi ve yönlendirme işaretleri, dükkanların üzerindeki yazılar ve açılış ve kapanış saatleri, otobüs duraklarındaki vakit çizelgeleri, hepsi Slovence’yle birlikte İtalyanca yazılmış. Bunun resmi bir nedeni var, bahsettiğimiz Istra bölgesinin ikinci resmi lisanı olarak İtalyanca kabul edilmiş Slovenya devleti tarafından. Yani burada yaşayan halk okullarda anadilde eğitim alabiliyor, İtalyanca yayın yapan radyo ve televizyonlar var. Ancak işin tuhafı, günümüzde artık bölgede yaşayan İtalyan (veya İtalyanca konuşan) sayısı o kadar azalmış ki (3-4 bin kişi civarı), buna gerek var mı diye düşünüyor insan. Ben bilhassa sokaklarda dolaşırken konutların kapı zillerinde yazan isimleri inceledim. Sloven, Boşnak, Sırp, hatta Avrupa’nın farklı ülkelerine aitmiş izlenimi yaratan öbür birçok isim gördüğüm halde İtalyan bir vatandaşın ismine rastlamadım.

Yani özetle, İtalyanca lisanının varlığı günümüzde artık sembolik hale gelmiş üzere görünse de bölgenin hem fiziki, hem kültürel yapısında Venedik-İtalyan tesirinin büyük olduğu elbet. Artık de Piran baştan olmak üzere bölgenin değerli kentlerinde gördüklerime dair kısa notlara geçeyim.

Piran

Piran bence Slovenya Rivierasının en görülesi yeri. Farklı coğrafik yapısıyla denize uzanan bir mızrak başı üzere görünen Piran, küçük bir yer olsa da çok sayıda görülesi noktaya sahip. Bu bölgede uzun yıllar karar süren Venedik Cumhuriyeti’nin varlığı sayesinde İtalyan tesiri günümüzde bile çok görülebilir durumda.

Piran’a nasıl gidilir?

Piran, yarımadanın en ucundaki yer olduğu için ulaşımı nispeten daha uzun sürüyor başka kasabalara nazaran. Lakin Slovenya üzere küçük bir ülkede olduğunuzu aklınızdan çıkarmayın, başşehir Ljubljana’dan bineceğiniz bir otobüsle 2 saatte Piran’a varılabiliyor. Riviera’daki diğer bir kasabaya gidecekseniz de zati Piran’a giderken hepsinden geçmiş oluyorsunuz, Piran otobüslerin son durağı. Burada artık kara bitmiş oluyor. Tek istikamet biletler 11 € civarı. Biletler için Ljubljana otobüs durağının ve Slovenya’nın en yaygın ulaşım ağına sahip otobüs şirketi Arriva‘nın sitesine bakabilirsiniz.

Direkt otobüs dışında trenle demiryolu ağının bittiği yer olan Koper’e gelip buradan kalkan bölgesel otobüslerle de yolunuza devam edebilirsiniz. Otobüsler Koper’den başlayıp sırasıyla Izola, Strunjan, Lucija, Portorož’dan geçip Piran’a varıyor. Otobüs ve tren istasyonları yan yana zati. Koper Piran otobüs biletler 4 € civarında. Aralık çok kısa olsa da yollar dönemeçli olduğundan, bir de çok fazla dur kalk yaptığından 45 dakika sürebiliyor Piran’a varışınız.

Piran’da gezilecek yerler

Piran küçük bir yer olmasına rağmen gezilip görülebilecek çok sayıda yeri var. Bunların kimilerinden bahsetmek isterim.

Tartini Meydanı (Tartinijev trg)

Piran’ın merkezi diyebileceğimiz geniş meydana döşeli taşlar ve günün büyük kısmında vuran güneş ışığı sayesinde bu meydana geldiğinizde her yerin parladığını düşünebilirsiniz. Bu büyük oval meydanın etrafında belediye binası üzere resmi kurumların yanı sıra restoranlar, dükkanlar, kiliseler ve oteller bulunuyor. Bir tarafında ise Piran’ın küçük limanına kıyısı olduğunu görebiliyorsunuz.

Şehrin en hareketli yeri burası tahminen de. Daima sağa sola giden beşerler, turistler, geniş meydanda top oynayan çocuklarla birlikte bu tatlı meydandan kesinlikle geçersiniz. Yandaki binalardan birinin önüne oturup insanları seyretmek de çok keyifli. Meydana ismini vermiş Piranlı bestekar Giuseppe Tartini’nin 1896’da büyük merasimlerle açılmış bir heykeli de bulunuyor.

Burayı üstten da bir görmenizi kesinlikle tavsiye ederim, çok hoş ve akıllarda kalıcı bir görüntüsü var meydanın. Piran’ın enteresan coğrafik yapısından ötürü farklı noktalarından da görülebiliyor, bilhassa Aziz Janez (Giovanni) Kilisesinin olduğu doruktan.

Tartini Evi

Tartini Meydanı’nın çabucak bitişiğindeki Tartini Meskeni, ünlü bestekarın doğduğu ve hayatının değerli kısmını geçirdiği mesken. Odaları ve terasından meydan pek hoş bir halde görülebiliyor.

Müze meskende Tartini’nin hayatına dair hayli detaylı bilgiler veriliyor. Piran’da esaslı bir ailenin çocuğu olarak 1692’de doğan Tartini, bir din adamı olmak yerine evvel avukatlık eğitimi almış, lakin sonrasında müzisyenliği seçmiş. Kemana olan tutkusu nedeniyle sayısız beste yapmış. Ömrünün çok büyük kısmını geçirdiği Padova’da kurduğu müzik okulu Scuola delle Nazioni, devrinin en düzgün müzik okullarından biriymiş. Tartini periyodunun en büyük bestekarları ortasında her vakit anılmasa da çok güzel bir öğretmen ve teorisyen olarak müzik tarihine geçmiş bir isim olarak anılıyor. Hakikaten yaşadığı sıhhat sorunları onu virtüözlükten uzaklaştırıp araştırma kısmına itmiş.

Müze konutta Tartini’nin çıkardığı kitaplar görülebiliyor, ayrıyeten bestekarın yapıtlarını dinleyebilmeniz de mümkün. Orjinal haline nazaran restore edilmiş duvar ve tavan fotoğraflarını de görebiliyorsunuz. Müzede Tartini’nin birtakım kıyafetleri ve eşyaları da sergileniyor, en bedelli anı ise elbet Tartini’nin kemanı olsa gerek. Her ne kadar Antonio Stradivari’nin yaptığı bilinen birinci kemanın sahibi Tartini olsa da, müzede sergilenen o değil, bir diğer kemanı.

Müze kısmının sonunda, en üst katta konutun teras kısmına çıkıp Tartini’nin ismini taşıyan meydanı izlemeyi unutmayın. Müzenin giriş fiyatı 4 Euro, fakat fiyat mukabilinde bilet değil, bir ödeme makbuzu veriliyor.

Piran Old Town

Piran, tıpkı Izola üzere Venedik’i hatırlatan daracık sokaklı bir old town kısmına sahip. Birbirine çok yakın konutların ortasında dolaşması epey keyifli ve sürüyle fotoğraf çekme imkanı veriyor. Burada uzunlu kısalı birçok sokaktan geçiliyor, Tartini Meydanı’nın iki yanına yayılmış durumda bu sokaklar. Marxova, Engelsova, Leninova üzere ismini ünlü Sosyalist büyüklerinden alan sokak isimlerinin Yugoslav periyodundan kaldığını zannediyorum. Sokak ortalarında birçok küçük otelin yanısıra küçük sanat galerine de denk gelmek mümkün. Piran’da hiçbir şey yapmasanız bile bu sokaklarda kaybolmak gereğince hoş bir tecrübe yaşatacaktır.

Yine bu bölge içinde yer alan küçük Strunjan kasabasındaki tuz kaynaklarını anmak isterim. Kasabanın denizle birleştiği bölgede yer alan tuz yataklarından çıkarılan tuz, yöredeki birçok eserde kullanılıyor. Dükkanlarda şahsen tuz olarak satılmasının yanında tuzlu çikolatalar da yapılıyor ki farklı bir tadı olduğunu söyleyebilirim. Bunların yanında tuz yataklarındaki çamurdan yapılan tuz sabunu, tuz katı şampuanı üzere eserler de Piran’daki ve öbür kasabalardaki ikramlık eşya dükkanlarında satılıyor.

San Giorgio (Sveti Jurija) Kilisesi

17. yüzyılda tamamlanan Katolik kilisesinin içine girmek mümkün olmayabilir, hakikaten bölgedeki neredeyse tüm kiliselerin kapısı dini merasimler dışındaki vakitlerde demir parmaklıklarla kapalı. Bu yüzden kilisenin içini yalnızca kapısından görebilmek mümkün. Lakin burayı özel yapan kilisenin kendisi değil, sunduğu Piran görünümü. Hem İtalya’nın Trieste Körfezi’ne yanlışsız baktığınız uçsuz bucaksız denizi, hem de Tartini Meydanının hoşluğunu görebildiğiniz, olağanüstü bir zirveye kurulmuş burası. Görmeden geçmeyin.

Jurija Kilisesinin çabucak bitişiğinde bulunan Çan Kulesi’ni de kesinlikle görün. Giriş fiyatı yalnızca 2€ olan kulenin 140 ahşap basamaklı merdivenini çıktıktan sonra kent merkezinin ve denizin, aşağıdaki kiliseden çok daha hoş görünümlerini görebiliyorsunuz. 17. yüzyılda yapılmış 46 metrelik çan kulesinin üstündeki çatıya Başmelek Mikail figürü yerleştirilmiş. Bu figür, hava kurallarına nazaran kuzeye ve güneye dönüyor, yaşayanları berbat havalara karşı uyarıyormuş. Merdiven basamaklarına çeşitli meleklerin ismi işlenmiş, ayrıyeten üstteki bir büyük bir küçük çan da 2015’te Almanya’dan gelen ikram çanlarla yenilenmiş. Artık saat başlarını ve 15 dakikalık aralıkları belirtecek biçimde çanlar çalmaya devam ediyor. Tavsiye ederim.

Piran Surları (Obzidje Piran)

Piran’ın mızrak ucu üzere denize uzandığından bahsetmiştim. Bu yarımadayı, karadan ve bilhassa denizden gelecek tehditlere karşı koruyabilmek için 7. yüzyılda yapılmaya başlanan surlar, sonraki yıllarda kentin genişlemesiyle birlikte eklemeler sayesinde farklı bölgeleri de kapsar olmuş. Bilhassa Venediklilerin yaptığı genişletme çalışmalarında, -Slovenya’da öncesinde pek çok defa duyduğumuz gibi- Osmanlı tehdidi en kıymetli etken olmuş. Bir kısmı pek sağlam kalabilmiş surlar, Piran’ın muhtemelen en kendine has görüntüsünü veriyor. Masmavi denize gerçek ok üzere saplanan turuncu kiremit çatılı meskenlerin oluşturduğu imgenin, Dubrovnik yahut Kotor’u andırsa da onlardan biraz farklı, kendine mahsus bir yanı var. Bunu görebilmek için 3 Euro verip surlara çıkmanız kâfi. Bir hatırlatma, dar merdivenlerde bilhassa boyunuz uzunsa fazladan bir dikkat sarfetmeniz gerekecek.

Tabii surların yekpare halde ayakta kalan kısmı dışında, old town’ın içlerinde bir vakitler surların modülü olan kalıntılara, üzeri işlemeli sur kapılarına da vakit zaman rastlamak mümkün. Fakat asıl surlar merkezin biraz güneydoğusunda, kente hakim bir zirvede bulunuyor. Küçük ve kompakt Piran’ı farklı açılardan görmek için biraz tırmanmaya kıymet.

Piran kıyı şeridi

Piran’ın kıyı şeridine Tartini Meydanı tarafından indiğinizde küçük bir liman sizi karşılıyor. Orayı geçip kentin burnuna hakikat yürüyün. Büyük kısmı dalgaları engellemek için sonradan eklenmiş üzere görünen kayaların çevirdiği kıyıda beşerler denize giriyor. Yarımadanın burnunu dolaşan kıyı şeridi, deniz fenerinin bulunduğu köşeyi geçtikten sonra da devam ediyor. Tıpkı Izola üzere havlusunu yere seren herkes denize girebiliyor. Ayrıyeten etrafta lokantalar ve yerler da bulunuyor. Denize girmeseniz bile Piran’a gelip burayı dolaşmadan geçmeyin derim.

Izola

Izola bölgenin bir öteki kıyı kasabası. Lakin Piran kadar hoş ve yapılacak çok şey sunan bir yer diyemem. Hatta otobüsten inip kenti biraz gördükten sonra burayı Akçay üzere emekli kentine benzettim açıkçası, hakikaten yaş ortalamasının yüksekliği çabucak dikkat çekiyor.

Tabii ki bir yere yaşı ilerlemiş bireylerin gitmesi orayı berbat bir yer yapmaz. Aslında biraz daha gezdikten sonra sayıca daha az olmakla birlikte genç insanların ve çocuklu ailelerin de bulunduğunu gördüm. Lakin Izola’da pek turistik bir yer olmadığı üzere vakit geçirilecek hoş görünümlü bir noktası falan da yok. Lakin kentin hoş yanı, kıyı şeridinin neredeyse her noktasından denize girilmesi, kıyı kenarındaki yolun betonuna, gerideki parkın çimenlerine, banklara ve bulabildikleri başka yerlere beşerler havlularını serip denize giriyor, güneşleniyor. Bunu birileri tahminen son derece avam bulabilir, lakin ben rahat ve samimi buldum.

Bunun dışında Izola’nın denizi çok hoş. Hele biraz kent merkezinin dışına çıktığınızda çok daha sakin ve cam üzere suyu olan yerler bulunabiliyor. Örneğin merkezden 15 dakika yürüme aralığındaki Bele Skale plajını anmam gerekir. Yüksek kayalıkların tabanındaki dar bir alana sıkışmış plajda kum yok, her yer taş ve kaya. Bu yüzden burası pek kalabalık olmuyor zira ulaşması kolay değil. Lakin kendinize uygun bir yer seçip girdiğinizde biraz soğuk olsa da çok pak bir denize girmenin keyfini yaşıyorsunuz. Burada nüdistlerle de sık sık karşılaşılıyor, lakin öbür herkes üzere onlar da kendi halinde vakit geçiriyorlar, burası herkese açık.

Koper’e yaklaşık 8 kilometre uzaklıkta bulunan Izola’ya gitmeseniz de olur diyebilirim, nitekim denizi dışında Izola’nın görülesi bir yeri olduğunu söyleyemem. Merkezde “old town” havası veren daracık sokaklı bölgeleri olsa da bunların daha hoşunu Piran’da esasen bulacaksınız.

Koper ve Portorož

Bölgenin en büyük 2 kenti bunlar aslında. Koper bilhassa ulaşım manasında çok değerli bir merkez, hakikaten ülkenin öteki yerlerinden gelen tren sınırlarının son durağı Koper’de. Bunun dışında Piran’a kadar giden bölge otobüslerinin başlangıç noktası birebir vakitte. Hoş bir Orta Ç

ağ kenti havasına sahip Koper’i imkanınız varsa görmenizi öneririm.

Bölgenin başka kenti Portorož ise, başka kentlerden biraz daha farklı bir havaya sahip. Deniz kenarı bölgesi büsbütün yerlerle, şezlonglu plajlarla ve kendi havuzu olan lüks otellerle kaplı kentte pek güzele gidecek bir atmosfer gözlemleyemedim ben. Bence görülmese de olur ancak kimsenin tatil zevkine karışmak istemem elbette. Bir de ek olarak Portorož’da bir havaalanı bulunduğunu, tarifeli uçuşlar olmasa da özel uçaklar tarafından kullanıldığını belirtebilirim.

Sanırım Slovenya deniz kenarı bölgesine dair söyleyeceklerim bu kadar. Dediğim üzere, yalnızca Piran üzere olağanüstü bir yeri barındırması bile Ljubljana’dan kalkıp gelmeye bedel dememe neden olur. Kültürel çeşitliliği, berrak denizi, çok turist akınına uğramadığı için hala huzurlu kalabilen dar sokaklarıyla Piran’ı görülecek yerler listenize ekleyebilirsiniz.