Malta’da gezilecek yerler – Akdeniz’in küçük ülkesinden notlar

Son güncelleme tarihi: 7 Nisan 2024

Esas olarak Avrupa’da gidebileceğim yeni pek bir yer kalmayınca Malta’ya gitmeye niyetlenmiştim. Aslında Malta vizesi almak zorunda kalacağıma üzgündüm. Hakikaten çok uzun vadeli vize verebileceklerini düşünmüyordum. Lakin hem nispeten kolay bir süreç oldu hem de varsayım ettiğimden uzun bir vize verdiler. Tahminen de en değerlisi Malta, düşündüğümden daha fazla gezilebilecek yere sahipmiş, en azından 3-4 günlük kısa bir seyahat için.

Malta eriği, Malta köpeği, lisan okulları ve bahis şirketleriyle bildiğimiz Malta, her ne kadar dünya tarihinde büyük bir rol oynamış olmasa da en azından bin yıllardır insanların yaşadığı ve vakit zaman hakimiyet savaşı verdiği küçük bir ada ülkesi olarak varlığını sürdürüyor.

Bir öbür not: Malta küçük bir yer olsa da kendine mahsus özellikleri bulunan bir yer, o yüzden burada dikkat edilmesi gereken birtakım küçük noktalar var. Bu püf noktalarını ve ayrıyeten Malta tarihi, coğrafyası, lisanı ve kültürüne ilişkin öğrendiklerimi anlattığım, ayrıyeten vize alma sürecinde yaşadıklarıma dair bir diğer yazı daha yazacağım.

• Malta’ya nasıl gidilir?
• Malta’da gezilecek yerler
• Son Sözler

Malta’ya nasıl gidilir?

Akdeniz’in ortasında, Sicilya kıyılarına yaklaşık 100, Afrika’da Tunus’a ise yaklaşık 300 kilometre uzaklıkta bulunan Malta’nın tek milletlerarası havaalanı olan Luqa’ya Türkiye’den Türk Hava Yolları tertipli sefer yapıyor. İstanbul’dan uçuş mühleti 2-2,5 saat ortası. Luqa’ya Avrupa’nın birçok kentinden uçuş yapılıyor, bu nedenle şayet devam eden Schengen vizeniz varsa Avrupa’nın öbür bir havaalanı üzerinden Ryan Air ile daha ucuza gelebilmeniz mümkün olabilir. Öte yandan Türkiye’den THY haricinde öteki bir direkt ulaşım aracı bulunmuyor.

Ayrı bir ulaşım aracı olarak da İtalya’nın Sicilya adasındaki Pozzallo kasabasından Valletta’ya yaklaşık 2 saatte giden bir feribot olduğunu da belirteyim.

Malta’da gezilecek yerler

Malta Avrupa’nın en küçük ülkelerinden biri olmakla birlikte (sadece 316 km², nüfus 500 bin’in biraz üzerinde) 3 adadan oluştuğu ve adaların farklı bölgelerine dağılmış ziyaret noktaları barındırdığı için planlama kademesinde biraz uğraşmak gerekiyor. Tekrar de birçok yerini birkaç gün içerisinde görebilmek mümkün, gerçekten Malta’da otobüs ağı hayli gelişmiş vaziyette. Ben de bu yazıyı farklı adalara ve kentlere bölerek yazmak istedim.

Malta Adası

Malta Cumhuriyeti’nin ismini aldığı en büyük adası Malta’da, ülkenin en kıymetli kentleri, havaalanı ve turistik yerlerin büyük çoğunluğu bulunuyor.

Valletta

Valletta Malta’nın en değerli kenti, merkezi, başşehri pozisyonunda. İsmini 1565’teki Osmanlı kuşatmasını püskürtmüş Provence’lı şövalye Jean Parisot de Valette‘ten alan kent, Osmanlıların ayrılmasının akabinde büyük surlarla çevrelenmiş. 2. Dünya Savaşı sırasında Alman bombardımanlarıyla önemli hasar almış fakat yıllar içinde yine yapılmış. Hem Malta Şövalyelerinin sarayı, hem İngiliz sömürgecilerinin idare merkezi, hem de günümüzün Malta Cumhuriyeti meclisi Valletta’da bulunuyor. İstanbul’un İstiklal Caddesi’ni hatırlatan caddelerinin yer aldığı, her türlü restoran, turistik eşya dükkanı, müze ve öbür yerleriyle Valletta, Malta’nın merkezi olmayı yüzyıllardır sürdürüyor. Denizin tabanında bir zirvenin üzerine kurulmuş Valletta’da bulunan turistik yerlerle yazıya başlayayım.

St. John Eş Katedrali (St. John’s Co-Cathedral)

Malta’nın en bilinen turistik yeri burası diyebiliriz, Maltaca ismi Kon-Katidral ta’ San Ġwann. Gerçekten burası Malta’daki Hıristiyanlığın merkezi pozisyonunda. Osmanlı kuşatmasının bitişinden kısa bir müddet sonra şövalye Jean de la Cassière tarafından yaptırılan katedralde başta İtalyan Mattia Preti olmak üzere çok sayıda ünlü Rönesans sanatkarının emeği var. Bilhassa katedralin merkezinde yer alan ve katedrale ismini veren Vaftizci Yahya’nın hayatını anlatan tavan işlemeleri Preti’ye ilişkin ve göz kamaştırıcı.

Katedraldeki şapellerin her biri farklı bir ülkelerden gelen şövalye kümeleri (langue) tarafından yapılmış ve içinde o kümelerin simgeleri bulunuyor, o ülkeden gelen ünlü şövalye ve büyük üstatların heykelleri var. Tekrar bütün kilise tabanında ünlü şövalye ve başka önde gelen Maltalı şahsiyetlerin mezarları bulunuyor, her birinde de isimleri ve armaları işlendiği için taban rengarenk. Alt kattaki asıl mezar odasında ise Jean de Valette, Alof de Wignacourt, Philippe Villiers üzere büyük üstatların lahitleri görülebiliyor.

Bu katedralin dünyada en bilinen tarafı ise ünlü İtalyan ressam Caravaggio‘nun en düzgün yapıtlarından biri olan Vaftizci Yahya’nın Başının Kesilmesi tablosunun bulunması. Barok ressamlarının en düzgünlerinden olan Caravaggio’nun Malta’da bulunduğu kısa mühlet içinde yaptığı bu tablonun bulunduğu oda, katedralin de en kalabalık kısmı. Gerçekten boyut olarak en büyük Caravaggio yapıtı olmasının yanında sanatkarın imzasının bulunduğu tek yapıtı tıpkı vakitte. Bilhassa ışık kullanımı ve dini bir sahneyi son derece gerçekçi tasviriyle kendisinden sonra gelenlere örnek olan ve Barok akımın adeta kurallarını belirleyen Caravaggio’nun bu etkileyici tablosu, katedralin simgesi olmuş durumda. Bunun çabucak yanında sanatkarın bir St. Jerome tablosu da yer alıyor yan tarafta. Her ne kadar Malta’da yalnızca 1 yıl kadar kalabilmiş olsa da Caravaggio’nun tesiri günümüze dek sürmüş ve bunun en somut ispatı da bu tablo ve gördüğü ilgi.

St. John Katedrali’ne giriş fiyatı 15€, Malta Pass geçmiyor. Hayli büyük bir katedral olduğu ve dikkat edilesi çok fazla ayrıntı barındırdığı için buraya 1 saat kadar bir vakit ayırmanız yerinde olur. İçeri girerken verilen audioguide sayesinde odaların ve farklı kısımların manasına dair daha fazlasını da öğrenebilirsiniz.

Buraya dair bir öbür notum ise, buranın içi değil dışındaki bir yerle ilgili olacak. Bilet için kuyruğa girdiğiniz yerde bir heykel var. İsmi Büyük Kuşatma Anıtı (Great Siege Monument). Adadaki birçok yer üzere Osmanlı kuşatmasından kurtulmalarının anısına yapılmış. Bu heykelin etrafında birçok fotoğraf, mum ve yazılar, pankartlar bulunuyor her daim. Lakin bunlar kuşatma için değil, 2017’de bir suikast sonucu öldürülen ve vefatıyla büyük halk protestolarına yol açan araştırmacı gazeteci Daphne Caruana Galizia anısına yerleştirilmiş. Galizia yaptığı haberlerde hükümet yetkililerinin karıştığı büyük yolsuzlukları ortaya çıkarmış bir kişiydi ve otomobiline konan bomba nedeniyle vefatının gerisinde devletin ihmali, hatta sorumluluğunun olduğu düşünülüyor. Hatta periyodun başbakanı ve cinayette rolü olan bir iş insanıyla temasları olduğu çıkan başbakan Joseph Muscat, kamuoyu baskısıyla 2020’de istifa etmişti.

Malta halkı doğaçlama bir formda bu kuşatma anıtını Galizia için bir anma yerine çevirmiş adeta ve ortadan geçen yıllara karşın hala Galizia’yı unutmamışlar aşikâr ki. Kuyrukta beklerken bu ayrıntıya da dikkat etmenizi tavsiye ederim.

Büyük Üstatlar Sarayı (Grandmaster’s Palace)

Zamanında Malta Şövalyelerinin Büyük Üstadının konutu olan, sonra İngilizlerin idare merkezi olarak kullanılan ve sonrasında Malta meclisiyle Malta cumhurbaşkanın konutu olarak kullanılan saray, günümüzde tekrar Malta cumhurbaşkanının resmi konutu ve müze olarak kullanılmakta.

Silah ve zırhların yanında birtakım müzelerinin de gezmeye açık olduğu bina, benim gittiğim periyotta kapalıydı o yüzden ben gezemedim, fakat dışarıdan bakmakla yetinebildim. O yüzden hakkında fazla birşey yazamıyorum. Ancak siz açık yakalayabilirseniz burayı görün derim.

St. Elmo Surları ve Savaş Müzesi (Fort St. Elmo)

Osmanlı kuşatmasının en ağır yaşandığı yerlerden biri olan St. Elmo Kalesi, Valletta’nın en bilinen yerlerinden biri. Valletta’nın tam ucunda, liman girişine hakim burunda 1552’de yapılmaya başlanan kale, 1565’teki kuşatmada Osmanlı’nın eline düşse de sonra kuşatmanın kalkmasıyla güzelce güçlendirilmiş, İngilizler vaktinde güçlü toplarla tahkim edilmiş ve onarımlarla günümüze dek gelmiş. Kale kompleksinin içine de Malta Savaş Müzesi yerleştirilmiş.

Kalenin Akdeniz’e bakan surlarında St. Elmo’nun tarihine dair bilgilendirme levhaları bulunuyor, kaleyle ilgili gelişmeler, periyodun kıymetli olayları paralel bir kronoloji içinde anlatılıyor.

Çoğunlukla eski asker barakalarından oluşan müze kısmında ise Malta’nın antik çağlardan bu yana tarihi anlatılıyor. Birinci insanların gelişi ve yerleşimler, bu uygarlıklar ve savaşlar genel çerçevede bedellendiriliyor. Lakin Malta Şövalyelerinin gelişinden sonrasıyla ilgili daha fazla bilgi ve eşya var. Bilhassa Osmanlı’nın o dönemki deniz gücüne ve Malta kuşatmasındaki başarısızlıklarının Avrupa tarihinde ne kadar kıymetli olduğuna dair tekrar tekrar vurgu yapılıyor. Bunun haricinde kısa Fransız işgali ve sonrasında İngilizlerin 1800’de gelişlerine dair geniş bilgi veriliyor. Malta’nın İngiliz sömürgesi olarak İmparatorluk için jeopolitik değeri (örneğin Süveyş Kanalı’na yakın olmak gibi), Dünya savaşlarında İngilizlerin reviri ve esir kampı olması, hele 2. Dünya Savaşı’nda bayağı harabeye dönmesi üzere olaylar, çok sayıda silah, mühimmat ve savaşla ilgili eşyalarla birlikte anlatılıyor.

Müzedeki eşyaların en pahalısı de muhtemelen 1942 Kral 6. George’un Malta halkına verdiği ve Malta bayrağında yer alan George Nişanı’nın kendisi olmalı. En sonda ise Malta’nın savaş sonrası yıllarda yaşadıkları, kalenin hapishane olarak kullanılan kısımlarında anlatılıyor.

In Guardia

St. Elmo’da müze haricinde vakit zaman sergilenen çok değişik bir şov var, onu da söylemeden geçmek istemem. In Guardia ismindeki bu gösteride Malta Şövalyelerinin bir ritüeli, turistlere gösteriliyor. St. Elmo’nun geniş iç avlusunda gerçekleşen gösteride şövalye kılığına girmiş aktörler, bir teftiş ritüelini canlandırıyor. Sunucu misyonunu üstlenen bir şövalye, sahnelenen olayların açıklamasını yapıyor. Şov başlamadan evvel sunucu, Malta Şövalyelerinin Kudüs’te başlayan tarihine dair bilgi veriyor. Sahneye çıkan bando, asker ve şövalyelerin akabinde büyük üstat herkesi selamlayarak alana giriyor.

Bu sırada tuhaf bir formda Caravaggio sahneye giriyor. İtalya’dan yeni gelmiş Caravaggio da üstada bağlılığını bildiriyor, üstat ve bir rahip tarafından kutsandıktan sonra resmen Malta Şövalyelerine katılıyor. Bu sırada Malta şövalyelerini oluşturan 8 ülkenin bayraklarını taşıyan askerler, şövalyelik bayrağına sırayla bağlılıklarını bildiriyor. Bu esnada bu ülkelerin pozisyonu ve şövalyelik yapısı içindeki vazifeleri sunucu tarafından anlatılıyor. Örneğin İtalyanlar donanmadan, Almanlar kent surlarından, Castillalılar ise diplomatik işlerden sorumluymuş, bunları öğreniyoruz. Gerisinden tüfekle atış yapan ve kılıçla düelloya çıkan birkaç asker hünerlerini gösterdikten sonra büyük üstat ve öbür askerler sahneden çekiliyor, çıkarken de büyük üstat biz seyircilere el sallıyor.

Bütün gösteri yaklaşık 45 dakika sürüyor. Denk gelirseniz seyredebilirsiniz, öğretici ve bilgilendirici tarafı kuvvetli bence. Daha öncesinde Rodos‘a geldiyseniz orada öğrendiklerinizle kolaylıkla birleştirebilirsiniz burada gördüklerinizi.

Fort St. Elmo kompleksine giriş fiyatı 7€, Malta Pass ile fiyatsız. In Guardia’ya denk geldiyseniz seyretmek için 10€ ödemeniz gerekiyor.

Güzel Sanatlar Müzesi (MUŻA)

Bir vakitler İtalyan şovalyelerinin kaldığı hanın bulunduğu binada yer alan Malta Hoş Sanatlar Müzesi, ülkenin sanat geçmişinin en varlıklı koleksiyonuna sahip yer denebilir. Müzenin birinci odalarında büst ve portrelerden oluşan eserler yer alıyor. Bu büstler ortasında günümüzün İngiltere Hükümdarı olan Prens Charles’tan hiç tanınmamış bireylere dek geniş bir yelpazede Maltalı sanatkarların yapıtları sergileniyor. Ayrıyeten Antonio Sciortino ve Vincent Apap üzere ünlü Maltalı heykeltıraşların heykelleri koleksiyonda mevcut. Ömrünün kıymetli kısmını Malta’da geçirmiş, İtalyan şövalye-ressam Mattia Preti’nin de Rönesans esintileri taşıyan dini tabloları bu müzede bulunuyor. Müzede şövalyelerin ve Osmanlı kuşatmasının da eserler aracılığıyla anıldığı kısımlarla karşılaşacaksınız.

Hem Maltalı, hem de Malta’da vakit geçirmiş Avrupalı sanatkarların yapıtlarından müteşekkil sanat müzesi, Avrupa’daki benzerleri üzere çok güçlü olmasa da müze severlerin görmesi gereken bir yer bence. Giriş fiyatı 10€, Malta Pass ile fiyatsız.

Upper Barrakka Gardens

Valletta’nın karşısındaki Üç Kentin (Three Cities) ve ortada kalan Büyük Liman’ın (Grand Harbour) en hoş görüntüleri Upper Barrakka Gardens isimli parktan görülebiliyor. Bu küçük parkta bir ölçü yeşilliğin dışında Malta’da savaşmış dünyanın farklı yerlerinden askerlerin anısına çakılmış plakalar ve kimi kıymetli şahısların heykellerini göreceksiniz. Başta İngilizler olmak üzere, Amerikalı, Polonyalı ve başka ülkelerden gelmiş askerlerin anısı yaşatılıyor. Burada ayrıyeten Malta’da gerçekleşmiş kıymetli olayların (mesela 1989’da George H.W. Bush ile Mihail Gorbaçov ortasındaki Malta Doruğu gibi) anısına plakalar da bulunuyor. Yalnız dikkatli olun, rüzgarlı günlerde burası ekstra rüzgarlı oluyor, fotoğraf makinenizi yahut telefonunuzu düşürmeyin.

Valletta’nın merkez otobüs durağından yürüyerek kolay kolay ulaşılabilen bahçelere şayet deniz kenarından geliyorsanız, Barrakka Lift isimli 1 Euroluk asansörle de çıkabilirsiniz.

Lower Barrakka Gardens

Valletta’nın alt kısımlarında, Siege Bell Anıtının çabucak karşısında bulunan Aşağı Barrakka Bahçeleri, hayli küçük fakat tekrar hoş görünümlü bir park. Hatta Valletta’nın liman kısmının en hoş görüntüleri burada bile diyebilirim. İçinde birtakım heykeller, havuzlar ve tıpkı üst bahçedeki üzere farklı ülkelerin değerli olaylarının anılarının yaşatıldığı plakalar bulunuyor.

Valletta Kapısı, Parlamento Binası ve Açık Hava Tiyatrosu

Malta’nın geri kalanının Valletta’ya giriş için ana kapısı olan City Gate, Malta tarihi boyunca tekraren değişmiş. Şu an gördüğümüz hali ise dünyaca ünlü İtalyan mimar Renzo Piano’nun elinden çıkmış.

Otobüs durakları ve Triton Çeşmesi’ni geçtikten sonra varılan kentin kapısı, bir devirler olduğu üzere epey sağlam surların ortasında yer alıyor. Burayı geçip kente girdikten sonra çabucak sağda Parlamento Binasını görüyorsunuz. 2015’te yapılan bu binadan evvel Malta Meclisi, Grandmaster’s Palace’ta toplanmaya devam ediyormuş.

Bu bölgedeki bir öteki eser ise yüksek Roma sütunlarıyla kolay kolay fark edilen Açık Hava Tiyatrosu. 1866’da açılan Kraliyet Opera Binası evvel 1873’teki bir yangınla küle dönmüş ve 1877’de yine yapılmış. Fakat 1942’de Alman uçaklarının bombardımanlarıyla yerle bir olmuş, yalnızca dış duvar ve sütunlarının bir kısmı ayakta kalabilmiş. İşte bu Opera Binasının bulunduğu yerde, ayakta kalan duvarların içine 2013’te inşa edilen açık hava tiyatrosunda vakit zaman performanslar sergileniyor. Bütün bu binalar ve genel olarak bölge, Renzo Piano tarafından tasarlanmış.

Açıkçası Piano’nun bu kadar değerli bir mimar olduğunu bilmiyordum, kendisinin dünyanın her yerinde mimarı olduğu yapıtlara bakınca bir kısmını daha evvelden benim de gördüğümü fark ettim. Benim cahilliğim, kendisinin çağdaş mimarinin en büyüklerinden biri olduğunu yeni öğrendim. Siz de bir göz atabilirsiniz bence yaptığı işlere.

Valletta ve etrafındaki başka görülebilecek yerlere de süratlice değinmek isterim. Kent kapılarının çabucak dışında bulunan, Yunan deniz rabbi Poseidon’un oğlu Triton figürlerinin üzerinde yükselen Triton Çeşmesi, tekrar buraya yakın bir yerde bulunan Malta Savaş Anıtı (War Memorial), Floriana tarafında yer alan, içinde ünlü şövalyeler ve öbür ünlü Maltalıların heykellerinin bulunduğu Maglio Bahçesi ve Malta savunması anısına 1992’de Kraliçe Elizabeth’in açtığı, büyük bir çan ve meçhul asker anıtının bulunduğu Kuşatma Çanı (Siege Bell) üzere tarihi yerleri de görebilirsiniz. Malta’daki soylu ailelerde biri olan de Piro ailesine ilişkin ve hala aile üyelerinin yaşadığı, lakin gün içinde müze üzere ziyaret edilebilen konutları Casa Rocca Piccola da ziyaret edilebilecek yerler ortasında başı çekiyor. Ayrıyeten çağdaş sanat sevenlerin fiyatsız olarak girebileceği ve çeşitli dönemsel stantların yer aldığı Spazju Kreattiv de Valletta’da görülebilecek öbür yerler ortasında.

Ayrıca Valletta’nın çabucak karşısında yer alan, 3 tane burun formunda olduğu için Three Cities bölgesinde de çeşitli müzeler ve değerli surlar yer alıyor.

Ben gitmediğime pişmanım, St. John Katedrali yakınlarında bir orta sokakta bulunan küçük St. Paul of the Shipwreck Church isimli kiliseyi de anmak isterim. Bir deniz kazası sonucu adaya sürüklenen ve adalılar tarafından kurtarılan Aziz Paul ve gemi enkazına adanmış bu kilisede St. Paul’e ilişkin olduğuna inanılan sağ el bilek kemiğinin sergilendiğini söyleyebilirim.

Sliema

Sliema (Slima okunuyor), Valletta’ya yakın küçük şehirciklerden bir tanesi, ayrıyeten ülkenin en kalabalık ve turistlerin en ilgi ettiği yerlerin başında geliyor. Hakikaten burada çok sayıda otel bulunuyor, hem lüks hem de mütevazı seçenekler bir ortada mevcut. Her ne kadar tarihi kalıntı manasında neredeyse hiçbir şey vaat etmese de Sliema, Malta ziyaretinizde huzur içinde kalacak yer manasında âlâ seçeneklere sahip. Lokasyon olarak da epeyce güzel. Valletta’yı geçiyorum, sayısız restoranı, barları ve gece kulübüyle birlikte cümbüş bölümünün kalbi buranın komşusu St. Julian’s (San Ġiljan) bölgesinde atıyor.

Deniz kenarı yolları adeta İstanbul’un Avrupa yakasındaki kıyı yoluyla muadil olduğundan trafiği tam bir ömür törpüsü olsa da gezmesi ve vakit geçirmesi keyifli bir yer bence. Öte yandan biraz üstte kalan yerleri ise Beyoğlu’nun art sokakları üzere, dar ve yokuşlu. Bunlara rengarenk cumbaları konutları ve konutların farklı arka deco işlemelerini de eklediğinizde burası bol ölçüde Instagram fotoğrafı çekme imkanı veriyor diyebilirim.

Malta’nın tuhaf coğrafik yapısı nedeniyle her ne kadar Sliema, Valletta’ya kuş uçuşu olarak çok yakın olsa da kara yoluyla gitmesi çok sıkıntılı. Münasebetiyle Sliema’da kalacaksanız Valletta’ya gidiş için kıyıdan kalkan tekneyi kullanmanızı öneririm. Karşı kıyıya varması 5 dakika civarında, tek taraf bilet 1.5, gidiş dönüş 2.8 Euro. Lakin Valletta’ya otobüsle de gitmek çok mümkün. Örneğin 15 yahut 21 numaralı otobüsler sık sık hareket etseler de bu kadar kısa yolu beklenmeyecek kadar yavaş geçiyorlar. Ayrıyeten Sliema’dan Malta’nın neredeyse her yerine giden otobüslerin kalktığını belirtmek isterim.

Ħaġar Qim ve Mnajdra

Malta’nın Ġgantija’dan sonraki en eski yapıları olan neolitik tapınaklar Ħaġar Qim (Hacar gim okunuyor) ve Mnajdra (Mnaydra okunuyor) Malta’nın kesinlikle görülmesi gereken yerleri ortasında.

M.Ö. 3500 civarlarında yapıldığı düşünülen bu tapınaklar, devasa taş blokların nasıl olduğuna akıl sır erdirilemeyecek kadar başarılı bir halde birleştirilmesiyle inşa edilmiş. Ġgantija kadar eski olmadığı için hem tapınak ayrıntıları hem de tapınaktan çıkarılmış buluntular açısından daha korunmuş, daha güçlü bir yer.

Biletinizi almanızın akabinde tapınaklarla ilgili bir sinemanın oynatıldığı salona girebilirsiniz. Sonra da tapınakların tarihine ve alandaki arkeolojik kalıntılara değinen küçük bir müzeden geçiliyor. Tapınakların 19. yüzyılın ortalarında keşfedilmesinin akabinde vakit içinde uğradığı aşınmalardan bahsediliyor mesela, hakikaten bu tapınaklar, Malta’nın genelindeki üzere kireç taşından yapılmış ve doğal tesirlerle bütünlüğünü kaybetmeye müsait bir durumda. Bu nedenle tapınakların üzeri devasa tentelerle kapatılmış durumda ki taşlar en azından güneş ve yağmur tesirinden korunabilsin, tıpkı Göbeklitepe’dekiler üzere.

Bu müzede, Ħaġar Qim ve Mnajdra’dan çıkarılan çömlek kesimleri ve etkileyici figürinler dışında, tapınaklardaki değişik bir fenomenden de bahsediliyor. İki tapınakta da ekinoks günleri yani 21 Mart ve 21 Eylül’de, ayrıyeten yaz ve kış gün dönümlerinde güneş ışıkları, tapınakların içindeki aşikâr noktalara direkt yansıyıp içeriyi aydınlatıyor. Bu fenomenin benzerinin Mısır’daki Ebu Simbel‘de de yaşandığını görmüştüm. Münasebetiyle bu tapınağı yapanların tıpkı Antik Mısırlılar üzere üst seviye astronomi bilgisine sahip oldukları ortada. Üstelik tapınaklardaki kayaların üzerine oyulmuş figürlerde güneş ve yıldızlar üzere gök isimlerinin hareketlerine dair müşahedeler yapıldığına dair işaretler de bulunuyor. Müzede bu bahisteki teorilere yer veriliyor.

Müzenin 100 metre ötesinde bulunan Ħaġar Qim’de dev kayaların net bir şekilde formda belirlediği odaların içindeki kayaların üstündeki dekoratif süslemeler görebilirsiniz. Ayrıyeten özel olarak aşikâr bir emel için yapıldığı anlaşılan eşyaya benzeri kayalar da odaların içinde bulunuyor.

Ħaġar Qim’in 500 metre aşağısında yer alan bir başka emsal tapınak Mnajdra da en az Ħaġar Qim kadar görkemli. Hatta daha uygun korunduğu bile söylenebilir. Burada da çeşitli odalar ve dekoratif figürlerin işlendiği kayalar yer alıyor. Hatta burada üzeri benek benek yuvarlak oyuklarla dolu kayalar var ki bunların bir çeşit takvim olabileceği varsayım ediliyor. Denize nazır bir doruğa kurulmuş bulunan Mnajdra’nın etrafında çeşitli yürüyüş yolları da bulunuyor.

Bence Malta’nın en görülesi yerleri ortasında başı çeken Ħaġar Qim ve Mnajdra tapınak komplekslerine giriş fiyatı 10€, Malta Pass ile fiyatsız. Buraya gelmek için Valletta’dan 74, Mdina’dan 201 numaralı havaalanı otobüsüne binmek gerekiyor, kompleksin girişine 200 metre uzaktaki Ħaġar durağında inebilirsiniz. Burası her ne kadar merkezden uzak üzere görünse de seyahat müddeti 45 dakika civarını geçmez.

Mdina

Malta’nın tarihi başşehri Mdina (Emdina okunuyor), Malta’nın en âlâ korunmuş tarihi alanına, tahminen tek gerçek manada “old town”ına mesken sahipliği yapıyor. Gerçekten Fenikeliler vaktinde kurulan kent Roma, Bizans, Arap ve Aragon zamanlarında bile varlığını sürdürmüş, Malta Şövalyeleri gelene dek de adanın idare merkeziymiş. Günümüzün çağdaş Rabat kentiyle bitişik vaziyette bulunan Mdina’nın surları ortasında birçok görülesi yer bulunuyor.

St. Paul Katedrali

Valletta’daki Co-Cathedral’i kıskandıracak kadar renkli ve görkemli bir dini yapı olan St. Paul Katedrali, Mdina surlarının merkezinde yer aldığı üzere kente gelirken uzaktan rahatlıkla görülebiliyor. Vaktinde Publius’un gemi kazasından kurtulan Aziz Paul’u karşıladığı yerde yapıldığına inanılan yepyeni katedral binasının tarihi, 13. yüzyıla kadar gitse de 1693’teki sarsıntıda büyük hasar görmüş ve mimar Lorenzo Gafà tarafından yine tasarlanarak, yıkıntıların üzerinde 1705’te yine yapılmış. İçinde renkli kıymetli taşlardan süslemeler ve başta Mattia Preti olmak üzere birçok ünlü sanatkarın çalışmaları bulunuyor. Ayrıyeten Malta’daki öbür kiliseler üzere tabanda renkli işlemeler ve yazıların olduğu sayısız soyluya ilişkin mezarlar da bulunuyor.

Katedral Müzesi

Katedralin çabucak karşısında bulunan müzede ise bir vakitler katedralde bulunan ve günümüze kadar gelebilmeyi başarmış, heykeller ve din adamlarının eşyaları ve tablolar sergileniyor. Bunların bir kısmı sarsıntıdan evvelki periyottan kalma. Bunlara ek olarak Alman sanatçı Albrecht Dürer’e ilişkin Bakire Meryem’in hayatını anlatan ahşap baskı fotoğraflar de müzenin envanterinde yer alıyor. Ayrıyeten Malta’nın ulusal şairi olarak kabul edilen, ulusal marşın müellifi Dun Karm Psaila’nın birkaç ferdî eşyası da koleksiyonda yerini bulmuş.

Hem Katedral, hem de müzeye tıpkı biletle giriliyor. Bilet fiyatı 10€.

Mdina Experience

Mdina tarihiyle ilgili geniş bilgiye ulaşmak istiyorsanız Mdina Experience isimli 3 boyutlu görsel gösteriye katılmanızı öneririm. Mdina tarihini 7000 yıl öncesinden, mağara adamlarından başlayarak anlatmaya başlayan sinemada Fenikelilerin kenti kurması, Romalıların gelişi, Arap periyodu, Norman Roger’ın adayı alışı ve sonra para karşılığı Aragon Hükümdarı 5. Alfons’a satması, Osmanlı kuşatmasını Malta Şövalyeleri ve topyekün halk direnişiyle bertaraf etmeleri, sonrasında yaşanan büyük veba ve zelzele felaketlerinin akabinde Fransız ve İngiliz idarelerinin gelişi anlatılıyor. Olayların üstteki üzere genel çizgilerinin yanında küçük ayrıntıları da öğrenebiliyorsunuz, elbette Malta’nın resmi tarih anlatısı açısından. Bilhassa Osmanlı’nın Malta kuşatmasına dair çok fazla kıssa anlatılıyor. Sineması Türkçe dublajla da izleyebilirsiniz.

Bir restoranın üst katında yer alan sinema salonlarında görebileceğiniz Mdina Experience’a giriş fiyatı 6€, Malta Pass sahiplerine fiyatsız. Sinema yaklaşık yarım saat sürüyor.

Mdina’da hiçbir yere girmeseniz bile surların içinde sokaklarda dolaşmak, meskenlerin önündeki çiçekleri görmek, surların üzerinden adanın başka yerlerine ve denize hakikat bakmak çok keyifli. Bu nedenle Mdina, Malta ziyaretlerinin kesinlikle bir kesimi olmalı.

Mdina’ya gelmek için Valletta’dan 51 numaralı Rabat otobüsüne binebilirsiniz, yol 35-40 dakika sürebiliyor lakin trafiğe nazaran daha kısa da olabilir. Sliema’dan gelmek için ise 202 numaraya binebilirsiniz.

Marsaxlokk

Bir ada ülkesi olan Malta’nın tahminen de en bilinen kıyı kasabası Marsaxlokk (Marsaşlok biçiminde okunuyor), çok küçük olsa da Malta’nın görülmeye paha yerleri ortasında gösteriliyor. Hakikaten burada hem lokal halk, hem de turistlerin uğradığı, Pazar günleri kurulan bir deniz eserleri pazarı bulunuyor. Balık ve öbür deniz eserlerinden hoşlanıyorsanız buraya gelmenizi tavsiye ederim, zati Valletta’da deniz kenarı kenti havasını pek bulamayacaksınız.

Buranın yakınlarında bulunan Għar Dalam Mağarası ve birkaç denize girme alanına da uğrayabilirsiniz gelmişken. Direkt kumsal diyemiyorum, zira bu bölgede kumsaldan çok kayalık yerlerde denize giriliyor.

Marsaxlokk’a Sliema ve Valletta üzere merkezlerden nizamlı otobüs seferleri yapılıyor. Havaalanından direkt buraya gelmek isterseniz de 119 numaralı otobüse binerek yarım saat üzere bir müddette ulaşabiliyorsunuz.

Gozo

Malta Cumhuriyeti’ni genel manada 3 ada oluşturuyor. Ülkeye ismini veren asıl adadan sonra ülkenin ikinci büyük adası olan Gozo’ya da bence gelmişken gitmek gerekiyor, hakikaten insanlık tarihinin en eski ve hala ayakta kalan yapılarından bir tanesi burada görülebiliyor. Bunun haricinde Gozo kendine ilişkin bir kültür ve kimlik oluşturabilmiş bir yer (en azından savları bu yönde).

Gozo’da görülesi en azından birkaç yer olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Fakat bu tarihi eserler ve plajlar, tıpkı Malta adasında olduğu üzere farklı yerlere dağılmış vaziyette. Bu nedenle çabucak limandan kalkan hop on hop off otobüslerini tavsiye etmek isterim, hakikaten bunlar adanın kıymetli her yerine uğruyorlar. Şayet imkanınız varsa bunların kullanmanızı tavsiye ederim. Malta Pass sahipleri 28€’luk fiyatı ödemeden ücretsiz bu otobüsü kullanabiliyorlar. Malta Pass sahiplerinin Malta yahut Gozo’da 1 defa hop on hop off’u kullanma hakları oluyor, benim naçizane tavsiyem bu hakkınızı Gozo’da kullanmanız tarafında olur.

Yukarıda dediğim üzere Gozo, Malta’ya yakın olsa da kültür manasında kendini farklı yere koyan insanlara sahip. Coğrafya olarak da Malta’dan biraz daha engebeli, daha kırsal bir hissiyat uyandırıyor. Nüfusu da Malta adasına nazaran çok daha az. Natürel anlatılan öykülerde 1551’deki birinci Osmanlı kuşatmasında Malta’yı alamayan Osmanlı’nın Gozo’yu aldığı, buradaki bütün nüfusu köle olarak Libya’ya gönderdiği söyleniyor. Lakin burada Victoria etrafı tarihi açıdan, geri kalan yerler ise doğal hoşluklar manasında tatmin edici seçenekler verdiği için Gozo da bence Malta ziyaretinde görülmesi gereken bir yer. Mümkünse 1 gün ayrılmalı buraya.

Ġgantija

Göbeklitepe’nin keşfine kadar insanlık tarihinin en eski yapısı olarak bilinen Ġgantija (Cigantiya formunda okunuyor), her ne kadar bir taş yığını üzere görünse de buradan çıkarılan buluntular ve tapınağın kendisi insanı hala hayretlere sevkedecek kadar acayip.

Devasa Neolitik taşların üst üste dizilmesiyle oluşturulan, üstten bakıldığında iç içe geçmiş çemberleri hatırlatan Ġgantija’nın mütevazi giriş kapısından geçtikten sonra evvel buranın neden değerli olduğuna dair bilgiler veren ve çeşitli buluntuların gösterildiği küçük bir müzeye giriyorsunuz. Burada bölgeden çıkarılmış binlerce yıllık kalıntılar yer alıyor.

Tapınak kısmında ise odalar ve buraların en azından bir vakitler nasıl göründüğünü hayal edebilecek kadar ayakta kalabilmiş devasa kayalar göreceksiniz. Üstten çekilen fotoğrafları çok acayip, keşke benim de kuş bakışı görebilme bahtım olsaydı.

Normal giriş fiyatının 10 € olduğu, Malta Pass ile fiyatsız Ġgantija’ya 1 saat civarında bir mühlet ayırmanız kâfi olur kanımca.

Victoria (Rabat)

Gozo’nun en merkezi yeri diyebileceğimiz Rabat (veya 1887’de verilmiş ismiyle Victoria) adanın gerçek manada bir kenti andıran tek yeri olabilir. Tam bir akropol diyeceğimiz, kentin ortasındaki zirveye konuşlanmış Cittadella‘da (Kale) birkaç turistik yer dikkat çekiyor. Bir kez Cittadella’nın antik çağlardan beri insan yerleşimlerinin bulunduğu bir yer olduğunu söyleyebiliriz. Sonra vakitle bir kaleye ve Osmanlı varlığının bitmesinin akabinde da çok güçlü surlarıyla görkemli ve korkutucu bir yapıya dönüştüğünü belirtelim.

Bu kalenin en bilinen yeri, Meryem’in Göğe kabülü anısına yapılmış Assumption Katedrali olmalı. 1716’da bugünkü gördüğümüz haliyle inşa edilmiş olan katedrali 1992’de Kraliçe Elizabeth de ziyaret etmiş. Epeyce hoş bir barok mimariye sahip.

Bunun dışında Gozo Hapishanesi de ziyaret edilebilir. Uzun yıllar sürgünlerin kanunlara karşı gelenlerin atıldığı mahpusun dar koridorları ve küçük hücrelerini görebilirsiniz. Bilhassa hücre duvarlarındaki yazılar ve gemi çizimleri hayli enteresan. Adanın geneline hakim kireç taşlarının rahatça çizilebilmesi nedeniyle o günlerde duvarlara rahatça yazılmış birçok şey hala yerinde duruyor.

Ayrıca Gozo Arkeoloji Müzesi de ilgilenenleri görmesi gereken bir yer. Eski bir konakta bulunan 2 katlı müzede ada tarihine buluntularla birlikte bir göz atılabiliyor. Müze koleksiyonunda Ġgantija’da bulunduğu sanılan bir bayan büstü ve Arap devrinden kalma bir Müslüman mezar taşı üzere kesimler var. Bence en enteresanı ise, Bernardo de Opuo isimli bir askerin meskeninin önüne konmuş levhaydı. Kıssaya nazaran Osmanlı kuşatmasında karısı ve çocuklarını, köle alınıp götürülmesinler diye öldüren bu asker, adanın kıymetli kahramanlarından biri olarak kabul ediliyor. Bu bahsettiğim tabelada ise “talih cesurların yanındadır” tabiri yer alıyor. Müze ve hapishaneye Malta Pass ile fiyatsız girilebildiğini hatırlatayım.

Gozo’da küçük birçok yer var görülebilecek. Xewkija’daki harika Vaftizci Yahya Kilisesi, Dwejra’da evvelden Azur Window‘un (denizde kayaların bir kemer üzere yükseldiği, pencere üzere kalmış boşluktan geçilebilen doğal bir yapı) yer aldığı, lakin 2017’de yıkıldıktan sonra bile görülmeye bedel kalabilmiş kayalık kıyı şeridi ve bir hac yeri olarak ziyaret edilebilen, tekrar görkemli bir kilise olan Ta’ Pinu, öteki değerli yerler ortasında. Bunları hop on hop off otobüsü ile görebilmeniz mümkün.

Gozo’ya gidiş

Gozo’ya gitmenin biraz daha yavaş fakat ucuz yolu, Malta adasından kalkan otomobilli vapurlara binmek. Adanın en kuzeybatı ucunda bulunan Ċirkewwa’daki (çirkevva okunuyor) limandan gün uzunluğu kalkan feribotlar, 20 dakika içinde Gozo’daki Mġarr (emcar okunuyor) iskelesine ulaşıyor. Yaklaşık yarım saatte bir gemi kalkıyor ve gemiye binerken rastgele bir fiyat kesilmiyor. Fakat dönüş biletini alırken tüm fiyatı ödüyorsunuz, o da gidiş dönüş 4.65 Euro.

Ċirkewwa’ya gitmek için de Valletta’dan kalkan 41 ve 42, Sliema’dan geçen 222 numaralı otobüslere binebilirsiniz. Otobüsler 1 ila 1.5 saat içinde vapur iskelesine ulaşıyor trafik durumuna nazaran alışılmış. Bunların dışında direkt Malta havaalanından geçen X1 numaralı otobüsü de tercih edebilirsiniz, şayet Gozo’da kalma niyetiniz varsa.

Gozo’ya Valletta’dan direkt giden feribotlar da bulunuyor. Örneğin Gozo Fast Ferry‘nin saatte bir kalkan gemileri, 45 dakikalık bir müddette Mġarr’a ulaşabiliyor. Gemi bileti tek istikamet 7.5 €. Vaktiniz varsa otobüs bence daha mantıklı bir seçenek lakin bilhassa Valletta ve Sliema içindeki trafik durumuna nazaran otobüsler hayli yavaş kalabiliyor, bunu da aklınızda tutun.

Malta’da gezilebilecek başka yerler

Malta küçük bir yer olsa da birçok tarihi ve turistik pahaya sahip. Bunlar ortasında en ilginci, Popeye Village bence. Malta adasının kuzeybatı tarafında yer alan Mellieħa (Melliha okunuyor) yakınlarında kurulmuş bu köy, bir yerleşim ünitesi değil aslında. İsminden da anlaşılabileceği üzere, bildiğiniz Temel Reis Köyü. 1980 yılında çekilen Robin Williams’ın Temel Reis’i oynadığı, tahminen de dünyada Safinaz’a en çok benzeyen kişi olan Shelley Duvall’in ise Olive Oyl karakterine can verdiği Popeye sineması, Malta’da çekilmiş ve sinemanın çekimleri için adada uygun bulunan bir deniz kenarına Sweethaven kasabası sıfırdan kurulmuş. Çekimlerin bitiminin akabinde ise set sökülmeden korunmuş, günümüzde de burası bir tema parkı olarak kullanılmakta. Vakit içinde Malta bu sineması öylesine sahiplenmiş ki ikramlık eşya dükkanlarında Temel Reis tişörtlerine, Safinaz oyuncaklarına rastladığınızda şaşırmayın.

Uzaktan görüntüsü epey hoş olsa da o kadar uğraşıp buraya gitmeye değip değmeyeceğine herkes kendisi karar verebilir. Biz de zati kısa mühlet evvel yaşanan fırtına nedeniyle binalardaki tamirat nedeniyle kapalı olan köye gitmedik. Siz de sırf sineması izlemekle yetinebilirsiniz.

Ayrıca Marsaxlokk yakınlarında yer alan Għar Dalam Mağarası da Malta’nın değerli turistik kıymetlerinden biri olarak kabul ediliyor. Ben gitmedim lakin daha fazla vaktim olsaydı gitmek isterdim. Valletta’dan 80 ve 82 numaralı otobüslerle buraya ulaşılabiliyor.

Bir öteki ilgi cazibeli yer de adadaki Türk Şehitliği. 1965’teki Osmanlı kuşatması esnasında ölen ve sonrasında kölelik yapan başka Osmanlıların gömüldüğü mezarlık, Marsa kentinde bulunuyor. Vakit içinde farklı yerlerde bulunan mezarlık, Sultan Abdülaziz periyodunda şu anki pozisyonuna taşınmış ve tekrar inşa edilmiş. Vakit içinde çeşitli onarımlardan geçen mezarlık, Valletta’dan otobüsle rahatça ulaşılabilecek bir noktada bulunuyor.

Son Sözler

Her ne kadar Malta’nın her türlü turistik noktasını görebilmeniz için yaklaşık 1 hafta vakit ayırmanız gerektiğini öğrenmiş olsam da benim üzere 4 günlük bir ziyarette de çok bol yer görüp hoş vakit geçirebileceğinizi söyleyebilirim. Bu küçük ülke, Avrupa’nın birçok yerini görmüş benim üzere şahıslar için tatmin edici ölçüde farklı ve hoş bir tecrübe sunuyor diyebilirim. Yurtdışı tecrübeniz pek olmasa da Malta’yı ziyaret edilmeye bedel bir ülke olarak not etmek isterim.

Malta’da gezilebilecek yerlerle ilgili sorularınızı yorum olarak yazabilirsiniz. Malta’ya giderken aklınızda olması gerekenleri, nasıl Malta vizesi aldığımı ve Malta tarihine dair öğrendiklerimi aktardığım öbür yazıma da göz atmanızı tavsiye ederim tekrar.