Luxor’da gezilecek yerler

Son güncelleme tarihi: 30 Mayıs 2023

Luxor yahut El Uksur, Bence Mısır’ın en gösterişli turistik yerleri ortasında birinci 10’a girer diyebileceğim en az 2 mükemmel yere konut sahipliği yapan, akıl almaz tarihi alanların bulunduğu harikulade bir kent bence. Hatta çok da geniş bir alana yayılmamış bu kent, kilometrekare başına en çok müze, tapınak, antik Mısır yapıtı bulunan yer bile denebilir.

Luxor’un bene en ilgi cazip yanlarından bir tanesi, genel Antik Mısır yapılaşmasını çok net bir biçimde göstermesidir diyebilirim. Gerçekten yerleşim üniteleri ve tapınaklar Nil’in doğusunda yer alırken, Nil’in batısında devasa nekropollerin, Krallar Vadisi ve Kraliçeler Vadisi üzere acayip mezarlıkların, Deir el Bahari‘nin yer aldığını göreceksiniz. Yani yaşayanların doğuda, ölülerin batıda yer aldığı sembolik planlama, Luxor’da ziyadesiyle net bir formda hissediliyor.

Yukarı Nil’in en kadim kentlerinden olan Luxor’un Waset yahut Thebes olarak bilindiği vakitlerden kalma göz kamaştırıcı yapıtları var. 2 gün boyunca dolu dolu vakit geçirebileceğinizi garanti edebilirim burada.

Luxor’a nasıl gidilir?

Luxor, Nil havzasında, Aswan kadar olmasa da ülkenin güneyinde kalan bir pozisyonda bulunuyor. An itibariyle Türkiye’den Luksor Memleketler arası Havaalanına direkt bir sefer bulunmuyor, lakin hem Mısır içinden hem de dışından çeşitli seferler yapılıyor. Mısır içinden hem uçakla, hem trenle, hem de otobüsle ulaşım sağlanabiliyor.

Luxor’un trenle Kahire‘den 12 saat, Aswan‘dan 3 saat uzaklıkta olduğunu söyleyebilirim. Ayrıyeten Go Bus üzere otobüs firmalarıyla da Luxor’a gelinebiliyor. Kızıl Deniz kıyısındaki – ve Türkiye’den direkt uçuşla gelinebilen – Hurghada‘dan 4 saatlik bir otobüs seyahatiyle buraya gelinebiliyor. Hasebiyle Luxor’a gelebilmek için çeşitli prosedürler bulunduğunu söyleyebiliriz.

Luxor’da gezilecek yerler

Luxor üstte belirttiğim üzere küçük bir yer olsa da çok çok fazla görülecek yeri olan bir kent, sayısız dayanılmaz tapınağa sahip devasa bir açık hava müzesi diyebiliriz. Bu nedenle çok sayıda görülecek yer var burada. Not: vereceğim fiyatlar 2022 Aralık itibariyle geçerlidir. O sırada 1 Mısır pound’u yaklaşık 80 kuruşa, 1 Amerikan doları ise 25 pound’a eşitti.

Luxor, öteki birçok Mısır kenti üzere Nil Nehri’nin doğusuna kurulmuş. Krallar Vadisi üzere nekropoller ise ırmağın daha az yerleşim bulunan Batı yakasında yer alıyor ki bu da Antik Mısır inancında vefatla özdeşleştirilen güneşin batışıyla alakalı bir husus. Mısır’daki pek çok yerde, Ölüler Kitabı’nda tasvir edilen biçimde meyyitin Ölüler Diyarı’na gidişi bir teknede sembolize ediliyor. Nil Nehri’nin doğusundan batısına geçiş, bir manada hayattan vefata geçiş üzere düşünülüyor (Kahire’deki Piramitler de ırmağın batısında yer alıyor örneğin).

Dolayısıyla muhtemelen kaldığınız yer ırmağın doğusunda kalacak. Luxor’un en görülesi yerlerinden Krallar Vadisi, Kraliçeler Vadisi, Hatşepsut Tapınağı, Medinet Habu ve daha birçok şahane antik kalıntı ise ırmağın batısında yer alıyor. Luxor’un merkezinde bir köprü olmadığı için ırmak kenarında bekleyen teknelere binerek karşıya geçmeniz gerekecek bu nedenle. Luxor Müzesi’nin etrafında çok sayıda tekne bekliyor, yol üzerinde ise tekne sahipleri sizi ikna edebilmek için peşinize takılacaktır. Artık biriyle konuşup fit olmak size kalmış.

Eğer erken bir saatte geçecekseniz muhtemelen tek başınıza geçmeniz gerekeceği için kaptanlar biraz kazıkçı davranabilir. Gün içinde tekneler biraz daha dolu olduğundan tahminen daha ucuza bulabilirsiniz, ben iki sefer bindiğim bu teknelere 30’ar Mısır pound’u ödedim. Yani rayiç bedel bu civarda olabilir diye iddia ediyorum. Fakat pazarlıkla tahminen biraz daha ucuzlatmak mümkün olabilir, bilemiyorum. Yalnızca 5 dakika sürecek bir seyahat için biraz kıymetli olsa da öbür seçenek olmadığı için bu paraları vermek durumunda kalacaksınız.

Krallar Vadisi

Mısır’da arkeologların ilgisine en çok mazhar olmuş yer Hükümdarlar Vadisi’dir denebilir. Hatta 20. yüzyılın en büyük arkeolojik keşifleri ortasında, Tutankamun’un mezarının keşfi en doruklarda yer alır. Gerçekten çocuk firavun Tutankamun’un mezarından, başta Tutankamun’un altın cenaze maskesi olmak üzere inanılmaz değerli eserler çıkarılmış, bunlar da Kahire’deki Mısır Müzesi’nde sergileniyor. Tutankamun’un genç yaşta ölmesi, mezarı keşfeden Howard Carter’ın grubundan birtakım şahısların beklenmedik biçimde hayatını kaybetmesinin bir lanetten kaynaklandığı üzere inanışlar, burayı yeterlice mistik bir hale getirmiş olmalı.

İşte bu Tutankamun’un mezarı ve daha öteki birçok firavunun mezarı Luxor’daki Hükümdarlar Vadisi’nde (Valley of the Kings) bulunuyor. Çölün ortasındaki zirvelerin içlerine yapılmış bu mezarlar bin yıllar içinde mezar soyguncuları tarafından talan edilmiş olsalar da duvarlarındaki göz kamaştırıcı işlemeler hala bizleri hayretlere düşürecek düzeyde. Luxor’da Karnak ile birlikte en görülesi yerlerin doruğunda yer alıyor.

Krallar Vadisi’ne gidiş

Eğer Luxor’a bir tıpla gelmediyseniz ırmağın batısındaki turistik yerlere gidiş ayarlamalarını sizin yapmanız gerekecek. Hükümdarlar Vadisi’ne giderken ise bir taksi tutmanız zarurî desem abartmış olmam. Ben ırmağı geçtikten sonra biraz direnip yürümeyi denedim, lakin önemli vakit kaybı yaratacağı için bir noktada vazgeçmek zorunda kaldım. Size tavsiyem, ya tekneden inip yola çıktığınızda bulduğunuz birinci taksiye binmeniz, ya da sizi Krallar Vadisi yol ayrımına kadar götüren dolmuşu tercih etmeniz olacak. Fakat yol ayrımından sonra dağların içine gerçek yükselerek ilerleyen yaklaşık 3 kilometrelik kısım için yol ayrımında taksi bulmak çok güç. Ben bu nedenle yürürken yanıma yanaşan bir motorsiklete bindim. 30 pound ödedim bu seyahat için, itiraf etmeliyim ki bu fevkalade vadiden motorla geçmek epeyce değişik bir tecrübeydi. Fakat süratli olabilmek ismine siz baştan bir taksi bulun derim. 15-20 dakika içinde ırmak kenarından Hükümdarlar Vadisi’nin kapısına ulaşabilirsiniz.

Krallar Vadisi’ne giriş ücreti

Krallar Vadisi’ne giriş fiyatı 260 pound. Bu biletle 3 tane mezara girebiliyorsunuz. Hükümdarlar Vadisi’nde birebir anda 8-9 tane mezara giriş yapılabiliyor ve bunlardan hangi 3 adedini seçeceğinize siz karar veriyorsunuz. O sırada hangi 8-9 mezarın açık olduğunu girişte bulunan kağıtlardan öğrenebilirsiniz. Genelde kimileri daima açık, lakin kimileri ortada bakıma girip öbür mezarlarla değiştiriliyor.

Ancak buranın en bilinen yeri olan Tutankamun’un mezarına girebilmek için ekstra 300 pound (12 dolar), çok derecede güzel korunmuş görkemli 1. Seti’nin mezarı için ise 1000 EGP (40 dolar) daha ödemeniz gerekiyor. Bunun haricinde 5. ve 6. Ramses’in mezarına giriş için ekstra 100 pound isteniyor. Ben standart giriş biletinin yanında Ramses V ve VI’nın mezarına girmeyi tercih ettim, hasebiyle 360 pound ödedim, toplam 3+1 mezara girdim. Size tavsiyem, buraya gelecekseniz evvelden araştırma yapmanız tarafında olacak, gerçekten 3 hakkınızı en verimli formda kullanmak için mezarları gelmeden evvel biraz bilmenizde yarar var. Ben Tutankamun’un mezarından çıkarılan harika yapıtları Kahire’de Mısır Müzesi’nde esasen görmüş olduğum için ekstra para ödemek istemedim lakin ödesem de pişman olmazdım herhalde.

Ek olarak şunu da belirteyim, bilet gişelerinin olduğu yerden mezarların başladığı noktaya birkaç yüz metre hafif yokuşlu bir yol var. Bu yolu yürüyerek çok rahatlıkla çıkabilirsiniz, fakat istek ederseniz 10 pound’luk ek bir bilet alıp golf arabası görünümlü etrafı açık otomobillerden birine binip 1-2 dakika içinde girişe varabilirsiniz.

Krallar Vadisi mezarları

Aslında bu vadide onlarca mezar keşfedilmiş olsa da bunların hudutlu sayıda olanı yanlışsız düzgün bir halde kazılıp ziyarete açık hale getirilmiş. Dediğim üzere birebir anda 8-9 tanesi ziyarete açık durumda oluyor. Bu mezarlar yıllar içinde mezar soyguncuları tarafından soyulup soğana çevrilmiş olsa da Tutankamun üzere kimileri da çok güzel korunmuş ve içerisinde bulunabilmiş eserler genelde Kahire’ye nakledilmiş. Yükte hafif kıymette ağır şeyler çoğunlukla çalınmış olsa da, birtakım mezarlar Kıptiler tarafından kilise üzere kullanılıp duvarlarına aziz fotoğrafları ve Kıptice yazılar kazınmış olsa da yepyeni duvar kabartmaları ve boyalar o kadar hoş korunmuş ki hayretler içinde kalacaksınız.

Mezarlar, Kings Valley sözünü temsilen KV kısaltmasıyla numaralanmış. Siz de gitmek istediğiniz mezarları bu numaralar vasıtasıyla takip edebilirsiniz. Ben de gittiğim mezarların KV numarasını vereceğim. Bunun dışında mezarlara genelde yer düzeyinin birkaç metre altına altına inen düz geçitler vasıtasıyla inilebildiğini, bu geçitlerin etrafında süper duvar işlemeleri bulunduğunu, en sonunda ise bir lahtin yer aldığı, yeniden çok varlıklı işlemelerin yer aldığı mezar odasına bu yolu geçtikten sonra ulaştığınızı söyleyebilirim. Mezarların girişinde lokal vazifeliler bulunuyor, bunlar elinizdeki bileti zımbalayarak kaç tane mezara girdiğinizin kaydını tutuyor.

Ben girişi geçtikten sonra rastgele bir mezara girmeden en üste dek yürüdüm evvel. Kompleksin en üstünde bulunan KV14 numaralı Tausert/Setnakht‘ın mezarıyla başladım. En tercih edilenler ortasında olmasa da inanılmaz hoş renkli duvar işlemeleri olan, bilhassa renklerin çok düzgün korunduğu bir mezar olduğunu söyleyebilirim.

KV 11 numaralı mezar 3. Ramses’e ait. 188 metrelik uzunluğuyla vadinin en büyük mezarlarından biri olan Ramses’in mezarında dekoratif açıdan farklı ve güçlü çalışmalar bulunuyor. Burası turistlerin en çok tercih ettiği yerler ortasında başı çekiyor.

3 girişlik hakkımın sonuncusunu KV2 numaralı 4. Ramses’te kullandım. Bu mezarda da başkalarından farklı ayrıntı, giriş kısmında Kıptice yazılmış yazıların bulunmasıydı. Mezarın farklı yerlerinde Kıptice yazılar olsa da giriş kısmındaki yazılar çok besbelli. Bunun dışında yeniden mezarın içinde bilhassa renk manasında çok çeşitli işlemeler görmek mümkün.

100 EGP ekstra fiyatla girdiğim Ramses V ve VI’nın mezarı da (KV9) bilhassa mezar odasındaki işlemeleri ve 6. Ramses’in lahtinin büyük ölçüde korunarak günümüze gelmesiyle dikkatimi çekti. Mezar odasındaki tavan işlemeleri de inanılmaz hoştu. Diğer Mısır tapınaklarında gördüğüm yıldız sembolleri ve koyu mavi renkli figür ve hiyeroglif anlatımları da mükemmeldi.

Mezarlarda genel olarak fevkalade ayrıntılı ve renkli işlemeler bulunuyor. Gerek dini ve sembolik figürler, gerekse gündelik hayattan sahneler, bilhassa mezar odalarının tavanlarındaki minicik ayrıntılar insanı sahiden büyülüyor. Bu tip binlerce mükemmelin bulunduğu Krallar Vadisi, Mısır’ın en görülesi yerleri ortasında çok rahat birinci 5’e girer. Yalnızca burası bile uğraşıp Luxor’a gelmeniz için kâfi sebep oluşturur diye düşünüyorum.

Karnak Tapınağı

Antik Mısır’ın ne kadar ileri bir uygarlık olduğuna inanmıyorsanız Karnak’a gelin diyebilirim rahatlıkla. Burayı gördükten sonra fikirleriniz kesinlikle değişecektir.

Karnak Tapınağı, dünyanın en büyük tapınaklarından biri olarak biliniyor, zira yalnızca bir firavunun yaptığı değil, ondan sonra gelen birçoğunun inşa ettirdiği farklı tapınaklarıyla giderek büyüyüp genişlemiş çok büyük bir tapınaklar kompleksi. Bir manada Mısır tarihinin her basamağının kanlı canlı ispatları üzere de düşünülebilir. Adeta Efes’i hatırlattı bana ki orada da hem antik Yunan hem de Roma-Bizans periyodundan kalma kısımların olduğunu söylemek gerekir. Dünyanın en büyük antik, açık hava tapınağı olarak da isimlendirilen burayı hakkıyla gezebilmek için en azından 2 saat ayırmak gerektiğini düşünüyorum.

İlk tapınaklar günümüzden yaklaşık 4000 yıl evvel yapılmış buraya. Bunların büyük kısmı vakit içinde sökülüp öbür tapınakların üretiminde kullanılmış yahut büsbütün yok olmuş. Giriş kısmındaki koç başlı sfenksler -ki kendileri tapınağın farklı kısımlarında tekrar karşınıza çıkacak- sizi karşıladıktan sonra tekrar bu sfenkslerin, ayrıyeten 2. Seti tapınağı ve öteki kısımlara açılan girişlerin bulunduğu bir avluya giriliyor. Avludan dümdüz devam ettiğinizde ise, Karnak’ın tahminen de en bilinen yeri olan Büyük Hipostil Salonuna (Great Hypostyle Hall) geçiliyor. 134 tane devasa papirüs sütununun yer aldığı bu koridor katiyen hayatınızda göreceğiniz en görkemli şeyler ortasına girecektir anında.

Bu sütunların üzerindeki işlemelerin ayrıntıları, renkleri, Mısır’daki öbür kimi tapınaklardan görebileceğiniz tipten olsa da neredeyse tamamının uzunluğunun 10 metre oluşu, insanı haşmeti karşısında hayrete düşürecek cinsten. Turistlerin ziyareti sürerken görevlilerin iskelelerin üzerinde sütunları nasıl temizlediklerini görme imkanım oldu. Her haliyle hayatta göreceğiniz en fevkalade şeyler ortasına hipostil salonu rahatlıkla girer. Her sütunda hayret verici ayrıntılar var, hepsini görmek isteseniz saatlerce üstlere bakmanız gerekir. En içteki 12 sütunun yüksekliği 20 metreyi geçiyor.

Hipostil Salonu dışında 28 metrelik obelisk, Akhmenou Tapınağı, Luxor Tapınağı’na kadar uzanıp giden Sfenksli cadde, gözlerden uzak bir bölgede bulunsa da mükemmel kabartmaları olan Khonsu ve bilhassa Opet tapınaklarını da anmak isterim. Lakin Karnak’ta sayılamayacak kadar çok görülesi eser var, her yanda görkemli eserler yahut göz kamaştırıcı küçük ayrıntılar bulunuyor. Münasebetiyle burayı aceleye getirmeyin.

Tanrıça Mut anısına yaptırılan kısım, kompleks içinde göreceğiniz bir göletin etrafına inşa edilmiş, lakin burası ziyarete açık değil. Ziyarete açık olmayan öteki kısımlar de mevcut. Aslına bakarsanız bu tapınak komplekslerinin halka açık kısmı yalnızca Amun-Ra’ya adanmış kısım. Kalan yerler ziyaretçilere açık değil, bir kısmı da zati üstte dediğim üzere yıllar içinde sökülüp diğer tapınakların inşasında kullanılmış.

Karnak’ın bir başka farklı yeri de Sfenksler Caddesi de denilen kısım. Her iki tarafında koç, koç başlı aslan yahut insan başlı aslan sfenkslerinin olduğu bu cadde, direkt olarak Karnak Tapınağı’yla kent merkezindeki birazdan anlatacağım Luxor Tapınağı’nı direkt olarak bağlıyor. Kent sağa sola yayılmış, hatta köprüler vasıtasıyla üstte bile kendini gösterirken bu bulvar binlerce yıl öncesinden günümüze varlığını sürdürüyor. Aslında buranın keşfi de fakat 20. yüzyılın ortalarına kadar gidiyor.

Karnak’a gelmişken kesinlikle görülmesi gereken bir başka yer ise, pek kalabalık olmayan fakat bence bedeli büyük açık hava müzesi kısmı. Gerçekten üstte bahsettiğim sökülmüş tapınakların aslına uygun halde tekrar inşa edilmiş hallerini görebilmek mümkün. Bu yapıtların bir vakitler neye benzedikleri hakkında fikir edinmek için hoş bir imkan.

Karnak, Luxor kent merkezinde 3 kilometre uzaklıkta bulunuyor. Tren istasyonunun önündeki bir duraktan geçen bir dolmuşa binip Karnak dediğinizde sürücü size gel der muhtemelen. En fazla 5 pound vereceğiniz dolmuş sayesinde 10 dakika içinde kentin karışıklığından çıkıp tapınağın kapısına gelebiliyorsunuz. Yürüyerek de gelebilmeniz çok mümkün. Giriş fiyatı 220 EGP.

Luxor Tapınağı

Luxor’un doğusundaki en değerli ziyaret noktalarından biri de Luxor Tapınağı. Farklı firavunların katkılarıyla tamamlanmış olan tapınak, esasen 3. Amenhotep ve 2. Ramses tarafından inşa edilmiş. Günümüze kadar gelebilmiş kısımlarında bu iki firavunun inşa ettikleri görülebiliyor daha çok.

Tapınağın giriş kısmında 6 büyük firavun heykeli ile 2 devasa obelisk bulunuyormuş. Bu obelisklerden bir tanesi, Mehmet Ali Paşa tarafında 1833’te Fransa’ya ikram edilmiş ve günümüzde Paris’in en değerli meydanlarından Concorde Meydanı’nda bulunuyor. Günümüzde restore edilen öteki heykellerle birlikte bütün Ramses heykelleri tapınağın girişini süslüyor. İçeride tıpkı Karnak’takini hatırlatan hipostil koridorları bulunuyor, yani devasa papirüs sütunların oluşturduğu avlular bulunuyor. Tapınağın iç kısımlarında sayısız ayrıntılı kabartma ve heykeller bulunuyor. Bence en farklı heykel bu tapınağa da katkıları olmuş olan çocuk firavun Tutankamun ile eşi Ankhesenamun’u yanyana gösteren heykel diyebilirim.

Bu tapınak kentin o kadar içinde ki, bir vakitler bir Kıpti Kilisesi’nin yerine inşa edilmiş olan Ebu El Hajjaj Camii ile yan yana. Cami, tapınağın temelleri üzerinde, duvarlarına bitişik olarak MS 7. yüzyılda yapılmış ve hala kullanımda. Camiyi sırtlayan sütunlarda antik Mısır’a ilişkin kabartmaların bulunması hayli enteresan bir imaj oluşturuyor. Aslında tapınağın art kısmında yer alan bir tapınağın Roma devrinde kiliseye çevrildiği biliniyor. Buradaki sunak kısmında yer alan boyalı Kıpti işlemeleri ve buraya bir kilise görünümü katmış. Tapınak içinde Roma kitabeleri ve Büyük İskender ve öteki Roma imparatorlarının elinin değdiği kısımlar de bulunmakta.

Yukarıda belirttiğim üzere Karnak Tağınağı’na yaklaşık 3 kilometrelik Sfenks Bulvarı’yla bağlanan tapınağa Luxor Tapınağı’na giriş 180 EGP.

Luxor Müzesi

Luxor’a gelmişken yalnızca açık hava müzelerini değil, bölgede keşfedilmiş nadide yapıtların sergilendiği Luxor Müzesi’ni de kesinlikle görün.

Müzede bölgede gün yüzüne çıkarılmış çok sayıda pahalı heykel sergileniyor. Luxor civarındaki keşiflerin büyük kısmı Kahire’deki müzelere taşınmış olsa da Luxor Müzesi’nde de çok sayıda göz kamaştırıcı eser sergileniyor. Örneğin Luxor Tapınağı’nı yapan firavunlardan 3. Amenhotep’in 2 dev büstü bu müzede sergileniyor. 3. Thutmose ve 1. Seti’nin heykelleri de hayli göz kamaştırıcıydı. Müzede ayrıyeten Kahire’deki Mısır Medeniyetleri Müzesi’ne götürülmemiş birkaç firavun mumyası da görülebiliyor.

Mısır’da gördüğüm öbür yerlerden farklı olarak, burada keşfedilen mezarlardan toplanan eşyaların yığınla sergilendiği bir kısım bulunuyordu. Ölülere öbür dünyada hizmet etmeleri için yapılıp konmuş küçük figürinler olan uşaptilerin yüzlercesini bir ortada görmek değişikti. Bunun haricinde klasik Mısır mimarisine epeyce zıt görünümleri olan Akhenaton ve 4. Amenhotep heykelleri çok enteresandı bu bakımdan.

Müzenin alt katında, vaktinde Luxor Tapınağı’nın altındaki saklı bir bölmede yer alan ve 1989’da çıkarılan görkemli heykellerin bulunduğu bir oda daha bulunuyor. Tekrar 3. Amonhatep’in, Sfenks halinde Tutankamun’un, şahin biçiminde Horus’un büyük heykellerini burada görebilirsiniz.

Nil’in çabucak kenarına inşa edilmiş Luxor Müzesi’nin giriş fiyatı 140 EGP. Burayı hem gündüz hem de gece görmenizi tavsiye ederim, hakikaten burası akşamları projektörlerle aydınlatılıyor ve epey hoş imajlar ortaya çıkıyor.

Hatşepsut Tapınağı (Deir el-Bahari)

Luxor’un Deir el-Bahari (Kuzey Manastırı) isimli bölgesi, Luxor’un batısındaki en görkemli tapınak komplekslerinden bayan firavun Hatşepsut’un mevti için yaptırdığı tapınağa (mortuary temple) mesken sahipliği yapıyor. Burası M.Ö. 1500 civarlarında yapılmış.

Hatşepsut Tapınağı ve genel olarak Deir el-Bahari denilen bölge, hayatınızda kolay göremeyeceğiniz çeşitten bir coğrafik ortama kurulmuş. Çölün ortasındaki düz ve dik kayalık zirvelerin bir kısmının oyulmasıyla bu görkemli tapınak kompleksi inşa edilmiş, hem karşıdan, hem üstten mükemmel bir görüntüsü var.

Tapınağa ulaşan geniş yollara geldiğinizde, yolun sağında ve solunda 2 ağaç göreceksiniz. Aslında bu ağaçlardan geriye yalnızca küçük birer kütük kalmış olsa da bu ağaçları Hatşepsut’un diktirdiğine inanılıyor. Zati Hatşepsut’un 22 yıllık iktidarında ülkenin son derece müreffeh bir periyottan geçtiği düşünülüyor. Hatta bu başarılı bayanı kıskanan sonraki firavunların, Hatşepsut’un mirasını şuurlu bir formda tahrip ettiği, onun muvaffakiyetlerini diğerlerine atfetmek için şuurlu bir çalışma yürütüldüğü düşünülüyor.

Giriş kısmında Hatşepsut’un sfenkslerini geçtikten sonra 2 kat daha çıkıyorsunuz. Bu çok katlı görkemli tapınak genel olarak Hatşepsut’un hayatına ve başardıklarına odaklanıyor. Tapınağın en üst katına giden merdivenleri çıktığınızda, Hatşepsut’un Osiris konumunda durduğu dev heykelleri geçip iç avluya giriliyor. Hatşepsut ve babasının vefatına adanan, adakların konulduğu kısım bulunuyor sağda. Düz ilerlediğinizde ise Hatşepsut’un büyük hürmet gösterdiği ilah Amun’a adanan kısım yer alıyor. Burası tapınağın tahminen de en renkli, en hoş korunmuş ve göz kamaştırıcı işlemelerinin bulunduğu kısım. Koyu renkli tavanlarına da dikkatinizi çekmek isterim.

Bir alt katta bulunun kısım ise sütunlu bir yapıda ve bu koridorlarda hem duvar hem de sütunlardaki işlemeler mükemmel. Gündelik hayat imajlarının yer aldığı, hayvan figürlerine daha çok yer verilen bir kısım olması sebebiyle bana Ebu Simbel‘deki Nefertari Tapınağı’nı hatırlattı. Ağaç figürlerinin işlendiği ve yeşil renklerin hala kısmen korunabildiği kısımlar, Hatşepsut’un ülkeyi ne kadar ihya ettiğinin bir göstergesi olarak düşünülebilir tahminen. Hathor’a adanan kısımda de zati tıpkı Nefertari’nin tapınağında olduğu üzere Hathor’un inek halinde resmedildiği işlemeleri görebiliyorsunuz.

Hatşepsut’un mezarı KV20 koduyla bilinen mezar aslında, fakat Hükümdarlar Vadisi’nden geçiş yok. Bu mezarın Hükümdarlar Vadisindeki birinci mezar olduğu düşünülüyor ve özgün olarak Hatşepsut’un babası I. Thutmose’ye aitmiş. Hatşepsut burayı kendisinin de gömüleceği formda tekrar tasarlamış. Öbür kral mezarlarından farklı olarak düz değil, saat tarafında dairesel bir halde dönen koridorlar vasıtasıyla ulaşılabiliyormuş ve 1903’te Howard Carter tarafından keşfedilmiş. Tapınak içinden de geçiş yok, gerçekten keşfedilmesinden sonra yıllar içinde çeşitli çökmeler nedeniyle artık mezar odasına erişim imkansız hale gelmiş. Zati Hatşepsut’un mumyası resmi olarak bulunabilmiş değil, yıllar sonra bulunan birtakım mumyaların ona ilişkin olduğu düşünülse de %100 ispat bulunabilmiş değil.

Hatşepsut Tapınağı’na giriş fiyatı 160 EGP. Bilet gişelerinden tapınak kompleksinin kapısına 500 metre kadar bir yol var, tekrar Hükümdarlar Vadisi’ndeki üzere golf otomobillerine binebilir yahut yürüyebilirsiniz ki yürümenizi tavsiye ederim, yol düz aslında. Buraya gelmek için Hükümdarlar Vadisi’nden 30 pound’a taksi tutabilir, yahut direkt tekneyle Luxor’un batı yakasına geçtikten sonra taksi tutabilir yahut dolmuştan yol ayrımında inip 1 km kadar yürüme yolunu seçebilirsiniz.

Bu ortada Luxor’da tıpkı Kapadokya’daki üzere günün birinci ışıklarıyla balonlar kaldırılıyor. Bu sayede Hatşepsut Tapınağı ve Luxor’un batı yakasının değerli yerlerini üstten görebilmeniz mümkün olabiliyor. Bunu da bir not olarak düşmüş olayım.

Medinet Habu

Luxor’un batı yakasındaki yerleşim ünitelerinin içinde kalmış olsa da Medinet Habu katiyen bu bölgede göreceğiniz en görkemli tapınaklardan biri. Karnak, Luxor Tapınağı, Hatşepsut Tapınağı yahut Hükümdarlar Vadisi’nin gölgesinde kalmış olması burasının kıymetini katiyen düşürmemeli.

Gayet hoş korunmuş yüksek duvarlarıyla haşmetini çabucak hissettiren Medinet Habu’da da Luxor Tapınağı’na misal bir halde düz bir doğrultuda ilerleyip sağ ve solunuzda kalan kısımlara dikkat ederek gezmeniz uygun olur. Zati girişteki birinci duvarda bile şahane ayrıntıları bulunan savaş betimlemeleri bulunuyor. İç kısımda ise papirüs sütunları ile Osiris duruşlu 3. Ramses sütunları yer alıyor. Tapınağın da zati 3. Ramses vaktinde yapıldığı ve bu firavunun vefat tapınağı olduğu düşünülüyor. Luxor’daki başka birçok yapı üzere I. Thutmose ve Hatşepsut vakitlerinde yapılmış olsa da tapınakta en eski eserler M.Ö. 2000’lere kadar gidiyor. Dediğim üzere, burada duvar ve sütunlara dikkatli bakın. Akıl almaz ayrıntılar bulacaksınız. Ben bilhassa siyah renklerinin korunduğu Horus işlemelerine bayıldım.

Tapınak içinde birçok hayranlık uyandırıcı duvar işlemesi ve sütun yer alıyor. Sizlere tavsiyem şu olur, yalnızca surlarla çevrili asıl tapınak kısmını değil, buranın etrafında yer alan küçük tapınak ve oda hissiyatı yaratan kısımları de görmeniz tarafında olur.

Medinet Habu Tapınağına giriş fiyatı 100 EGP.

Kraliçeler Vadisi

Tıpkı Krallar Vadisi gibi Kraliçeler Vadisi de yüksek kayaların içine oyulmuş mezarlardan oluşan bir açık hava müzesi niteliğinde. Ancak Krallar Vadisi kadar büyük değil, o kadar fazla sayıda mezar da yok. Şayet Nefertari’nin mezarına girmeyecekseniz burayı pas geçebilirsiniz, fakat ben tekrar de gittim ve muhakkak pişman olmadım.

Adından da anlaşılacağı üzere firavun eşi olan kraliçelerin gömüldüğü bu kompleks Burada QV55 numaralı Amen Khopshef’in (Amun-her-khepeshef) mezarı var. Amen Khopshef aslında bir kraliçe değil, 15 yaşında ölmüş, 3. Ramses’in oğlu. Lakin mezar odası çok güzel korunduğu için ziyaret edilebilen yerlerden bir tanesi. Bu küçük mezarda işlemelerin renkleri çok düzgün korunmuş. Bir de antik periyotta bulunmuş bir fetüsün iskeleti de burada bulunuyor.

Ziyaret edilebilen bir başka mezar ise QV52 koduyla Titi‘ye ilişkin. Tekrar 3. Ramses’in hem kız kardeşi, hem de eşi olan Titi’nin mezarında da hoş ayrıntılar var lakin açıkçası Hükümdarlar Vadisi’ndeki mezarlardan sonra biraz sönük kaldığını itiraf etmeliyim.

Burada son olarak Kha Em Wast’ın (Khaemwaset) QV44 numaralı mezarına girdim. 3. Ramses’in bir diğer oğlu olan Kha Em Wast’ın mezarında tekrar renkleri çok yeterli korunmuş işlemeleri görebilirsiniz.

Kraliçeler Vadisi’ne giriş fiyatı 100 EGP. Ben gitmedim fakat Nefertari’nin mükemmel mezar odasında girmek isterseniz 1400 EGP (yaklaşık 55 dolar) daha ödemeniz gerekir ki olağanda bu paraya değdiğini düşündürecek kadar şahane renkli işlemelerin olduğu restore edilmiş mezar odasına da girebilirsiniz. Mezara tıpkı anda 10’dan fazla insanın girmesine müsaade verilmiyor, öylesine güzel korunmuş bir yer.

Mumyalama Müzesi

Luxor Müzesi’nin çabucak karşısında diyebileceğim bir noktada, ırmağın kenarında bulunan Mumya Müzesi de küçük lakin meraklıları için görülesi bir yer denebilir. İçeride pek fazla insan mumyası yok tahminen, lakin mumyalama sürecinin fizikî ayrıntıları ve sembolik manalarına yönelik birçok bilgi veriliyor. Cenaze merasimi ayrıntıları da fotoğraflarla gösteriliyor. İçeride bulunan yüksek rütbeli bir din adamı ve kumandan olan Maseharti’nin mumyası hayli uygun korunmuş. Hatta müze vazifelisi abi benim Türkiye’den geldiğimi öğrenince bana çok yakın davrandı ve mumyanın etrafındaki şeridi benim için kaldırarak hayli parlak renkli tabutu yakından görüp fotoğraf çekmemi de sağladı.

Mumyalama sürecinde ölülerin iç organları alınıp Horus’un 4 oğlunu simgeleyen 4 değişik baş figürünün bulunduğu çömleklerin (canopic jar) içinde saklanırmış. Babun başlı Hapi’de iç organlar, çakal başlı Duamutef’te mide, insan başlı Imseti’de karaciğer, şahin başlı Qebehsenuef’te ise bağırsaklar konurmuş ve bunların her biri farklı rabler tarafından korunurmuş. Müzede bu çömleklerin örnekleri bulunuyor. Ek bilgi olarak kalbin bedende bırakıldığını, çıkan organların yerinin çeşitli formülleri olan reçinelerle doldurulup kalan bedenin bandajlanarak vefat sonrası dünyasına hazırlandığını da belirtebilirim. Vefat, cenaze ve mumyalama yaradanı olarak bilinen çakal başlı Anubis, birçok çizimde karşınıza çıkacaktır.

Müzede ayrıyeten koç, babun, kaz, aynak kuşu ve bence en değişikleri olan balık ve timsah mumyaları bulunuyor. Müzede ayrıyeten mumyalama süreçlerinde kullanılan alet edevat da sergileniyor.

Mumyalama Müzesi’ne giriş fiyatı 100 EGP.

Diğer yerler

Luxor’da bilhassa ırmağın batı yakasında sayısız antik tapınak ve kalıntı ziyaretçilerini bekliyor. Bunların ortasında maalesef görme imkanı bulamadığım Tombs of the Nobles ve Deir el-Medina‘yı kesinlikle anmak isterim. Bunların haricinde 2 devasa Memnon heykeli, 1. Seti Tapınağı, Ramesseum, Tutankamun’un mezarını keşfeden İngiliz arkeolog Howard Carter’ın hafriyat müddetince kaldığı müzeye çevrilmiş meskeni ve daha birçok irili ufaklı kalıntı sizleri bekliyor.

Bu yerler içinde 2 adedini biraz daha detaylı olarak anlatmak isterim. Birincisi, Hatşepsut Tapınağı’na bakan çöller içinde yer alan Asasif mezarları. Giriş biletini 60 pound karşılığında Hatşepsut tapınağı girişinde alabildiğiniz Asasif’in nerede olduğunu bulmak epey sıkıntı, adeta çölün ortasında karşınıza çıkan görevlilere sora sora Asasif’in anahtarlarına sahip asıl görevliyi bulabiliyorsunuz. Buralarda hafriyatlar hala devam ettiği için şimdi sakladıklarının çok küçük bir kısmı ortaya çıkmış diyebilirim, hatta yakın vakitte büyük keşifler yapılmış lakin içinde bulunan âlâ korunmuş tabutlar burada değiller alışılmış ki. Tekrar de iç kısımlarda bulunan duvarlarda gündelik hayattan çok farklı enstantanelerin bulunduğunu söyleyebilirim, mesela boks yapan erkeklerin, dans eden bayanların acayip hoş korunmuş imgelerine Mısır’da diğer bir yerde çarçabuk erişemezsiniz. Bulması çok meşakkatli olsa da tavsiye edebilirim burayı.

Bir öbür enteresan yer ise Model Village ismiyle geçen, tapınaklar ile Nil kenarı ortasındaki yer kapsayan köy bence. Olağanda Hükümdarlar Vadisi’nin bulunduğu bölgede yaşayan köylüleri, 1950’lerde daha aşağıdaki alana taşımak için gerçekleştirilen projeyi ünlü Mısırlı mimar Hasan Fethi yürütmüş. Olağanda Kurna isimli, büyük arkeolojik kalıntıların yer aldığı alanda mağaralarda yaşayan, hatta mezarların içindeki eşyalarını alıp sattığı düşünülen bu köylüleri aşağı taşımak kolay olmasa da hayli yeşil, içinden derelerin geçtiği ve yemyeşil, verimli tarlaların yer aldığı, hatta tek istikametli ancak kullanılmayan bir tren sınırının bulunduğu Yeni Kurna‘dan da geçmenizi öneririm şayet imkanınız varsa. Mısır üzere bir yerde örneğine kolay rastlanmayacak cinsten, bu ismi gibi örnek köyü gördüğünüzde Nil Nehri’nin kudretini daha güzel anlayacağınızı düşünüyorum.

Luxor’dan günübirlik seyahatle gidilebilecek yerler

Ayrıca Luxor yakınlarında yer alan kimi değerli antik Mısır tapınaklarına günübirlik cinslerle gitmenin mümkün olduğunu da hatırlatayım. Bunların en değerlileri ortasında Dendera, Abydos, Edfu ve Kom Ombo sayılabilir. Şayet Luxor’da vaktiniz varsa buralara gitmeyi de düşünebilirsiniz.

Luxor bence Mısır’ın olmazsa olmazı diyebileceğimiz yerlerin başında geliyor. Görkemli Antik Mısır uygarlığının tahminen de en görkemli yapıtları buraya yapılmış ve hala tüm ihtişamıyla ayaktalar. Piramitleri saymazsak Antik Mısır’ı tanımlayan her şey burada var, bu nedenle Mısır tipinizde yahut seyahat planınızda Luxor’un da bulunduğundan emin olun kesinlikle.