Jerash Antik Kenti gezisi – Ürdün

Son güncelleme tarihi: 9 Ağustos 2023

Jerash (veya Ceraş), Ürdün’e gelmişken kesinlikle görülmesi gereken yerlerin başında geliyor. Gerçekten burası, bütün dünyada en güzel korunmuş Roma antik kentleri listesinin en önlerinde yer alıyor. Korunmuşluk açısından -tam bir Roma kenti olmasa da- Efes‘le, yakın coğrafyadaki Roma kentleriyle kıyaslandığında da Lübnan’daki Baalbek‘le yarışır bence. Ben görmediğim için net konuşamıyorum lakin bilenler burayı İtalya’daki Pompeii ile de tıpkı klasmanda pahalandırıyor.

Çünkü burası Romalıların Dekapolis (On Şehir) dedikleri kentler birliğinin bir üyesi olarak, her şeyiyle tam bir Roma kentiymiş. Tapınakları, agoraları, 2 tiyatrosu, hipodromu ve mükemmel forumuyla bir vakitler ne haldeyse az çok birebir formda karşımızda. Bunu tahminen de M.S. 749’da meydana gelen ve bütün bölgeyi harabeye çeviren zelzele sonucunda toprağa gömülmesine borçludur, kim bilir? Bu ve bunun üzere zelzeleler sayesinde vaktin tesirlerinden korunmayı başarmış ve yine keşfedilene dek saklanabilmiştir diye düşünüyorum.

Büyük İskender tarafından M.Ö. 4. yüzyılda kurulan ve 1000 sütunlu kent de denen, antik çağlarda Gerasa ismiyle bilhassa Roma devrinde harikulade bir zenginlik içinde yaşamış, asırlarca unutulduktan sonra fakat 1920’lerle birlikte sistematik bir biçimde kazılarak gün yüzüne çıkarılmaya başlanan Ceraş antik kentinde gördüklerimi sizlerle paylaşmak isterim.

• Ceraş nerede bulunuyor?
• Ceraş’te neler var?
• Diğer Ceraş notları

Ceraş nerede ve buraya nasıl gidilir?

Ceraş Amman‘a epeyce yakın bir uzaklıkta, merkezden yaklaşık 45-50 kilometre aralıkta, kuzeyde bulunuyor. Hasebiyle Petra yahut Akabe’ye gidecek fırsatınız yoksa Amman’dan en azından buraya gitmeyi düşünmemek için hiçbir sebep yok denebilir. Yol olağan koşullarda 45 dakikayı geçmiyor, fakat Amman içinde trafiğe yakalandıysanız biraz sarkabilir.

Ben buraya çeşitle geldim, fakat öğrendiğim kadarıyla otobüsle Ceraş’a gitmek için Amman’ın kuzeyinde bulunan Kuzey Amman Otobüs Garı’ndan (North Amman Bus Station) bir Ceraş otobüsüne binebiliyorsunuz. Seyahat için sadece 1 Ürdün Dinarı (35 TL) üzere bir fiyat alındığını farklı kaynaklarda okudum. Gar merkezden biraz uzakta, Al-Urdon ve Al-Shahid duraklarının kesişiminde bulunuyor. Buraya tahminen merkezden taksiyle gitmeyi düşünebilirsiniz. Amman’dan Ceraş’a direkt taksiyle gitmek elbette bir seçenek olsa da biraz değerli kaçabileceği aklınızda olsun.

Ceraş antik kentine giriş fiyatı 10 Ürdün Dinarı (yaklaşık 350 TL, 2023 Haziran itibariyle). Ürdün vatandaşlarına bu fiyat sırf yarım dinar, bu manada Ceraş, kendi vatandaşlarına oranla turistlere en değerli giriş biletinin satıldığı Ürdün atraksiyonu diyebilirim. Gerçekten öbür turistik noktalarda turistlere 3-5 kat daha kıymetli biletler satılırken burada 20 kat daha kıymetli. Lakin yeniden de bunlar yüreğinizi kırmasın, epeyce görkemli bir yer göreceğiniz için bu paraya paha diyebilirim.

Ceraş’ta neler var?

Ceraş antik kenti epey büyük bir alana yayılmış vaziyette ve en az 2 saatinizi ayırmanızı tavsiye edebilirim buradaki her kıymetli noktayı görebilmeniz için. Birinci durağınız ise Hadrian Kapısı olacak. Benim daha evvel Antalya ve Atina‘da gördüğüm, fakat daha diğer birçok kentte olduğunu bildiğim Hadrian Kapısı, başka isimdaşları üzere ünlü Roma imparatoru Hadrianus’un M.S. 130’da yaptığı ziyaretin anısına dikilmiş bir kapı. Burayı geçtikten sonra kente girmiş oluyorsunuz.

Kapıyı geçtikten sonra solda Hipodrom var. Burası tahminen de birinci günkü halini en düzgün korumuş yer, bir hipodromda olması gereken açık alan ve tribün kısımları motamot duruyor. At yarışları o gün de epey değerli bir etkinlikmiş, lakin bildiğimiz at değil, atlı otomobil (chariot) yarışları yapılıyormuş. Hatta bu atlı otomobillerin koşuya başladıkları yerde yerleştikleri yüksek kemerler bile motamot duruyor. Roma dünyasının en küçük, tıpkı vakitte en güzel korunduğu söylenen bu hipodromunu atlamayın.

Bir süre yürüdükten sonra bir başka kapıya, Güney kapısına ulaşılıyor. Buraya Philadelphia kapısı da deniyor. Bildiğiniz üzere Philadelphia, Amman’ın Roma devrindeki ismi, bu da Philadelphia’dan gelenlerin girdiği kapı olarak da isimlendirilebilir. Ceraş kentinin güney surları da burada inşa edilmiş. Buraya yakın bir pazar alanı var, solda ise Zeus Tapınağı yükselmeye başlarken forum alanına, yani Oval Plaza’ya çıkılıyor.

Oval Plaza, Ceraş denince herkesin aklına birinci gelecek yer olacaktır sanırım. Alışılmış forum alanlarının tersine yuvarlak değil, oval olması burayı gereğince kendine has yapıyor, lakin sütunların ayakta duruyor olması apayrı bir manzara veriyor. Buranın tabanına döşeli taşların bir kısmı Roma, bir kısmı Bizans periyoduna aitmiş. Ortada 2 tane sütun ayakta duruyor. Bunlarda muhtemelen birtakım heykeller bulunuyormuş bir vakitler. Şu an o noktada bir Ürdün bayrağı dalgalanıyor.

Bu geniş alanda vakit zaman konserler de veriliyormuş. Hatta 2017’de İtalyan tenor Andrea Bocelli’nin de burada bir konseri olmuş, rehberimiz hatırlattı.

En hoş Oval Plaza görüntüsü hiç elbet Zeus Tapınağı’nın olduğu noktadan çekiliyor. Zeus Tapınağı bir vakitler çok görkemli olsa da buradaki taşlar öbür tapınaklarda ve yöredeki meskenlerin inşaatlarında kullanılmış. Şu anda yalnızca birkaç sütun ve taşların üzerindeki meyve ve hayvan figürleri kalmış geriye. Dediğim üzere, burası fotoğraf çekimi için en uygun yer, burada bekleşen yöresel gençler sizin değişik açılardan fotoğrafınızı çekme vaadi verseler de fotoğraf sonunda bahşiş istiyorlar, aklınızda olsun. Tapınağın naos, yani “avlu” üzere düşünebileceğimiz geniş açıklığı ise tapınağın alt kısmında yer alıyor.

Zeus Tapınağı’nın daha güneyinde Ceraş’ın asıl tiyatrosu olan Güney Tiyatrosu var. 3500 kişi kapasiteli tiyatro, büyüklük ve formasyon itibariyle Amman’daki Roma Tiyatrosu’na çok benziyor. Yeniden akustiği çok başarılı bir yer olduğundan her yıl yapılan Ceraş Müzik Festivali’nde hem Arap hem de diğer coğrafyalardan sanatkarlar burada sahne alıyor. Burada bekleşen birtakım dayıların küçük bir bandosu var, bilhassa gayda gibisi bir alet çalan abi, geldiğiniz ülkeye nazaran 1-2 müzik çalıp bahşiş bekliyor yeniden. Bizim Türkiye’den geldiğimizi öğrenince “Üsküdar’a sarfiyat iken” müziğini çaldı mesela. Tribünleri ve sahne ardındaki sütunları, yazıtları pek hoş halde korunmuş buranın, görülesi bir yer.

Oval Plaza’nın kuzey ucunda yer alan sütunlu cadde (Cardo Maximus), Ceraş’ın kalbine gerçek inen cadde, tıpkı Efes’teki Kuretler Caddesi üzere etrafı anıtlar ve dükkanlarla dolu bir merkez cadde. Aslında cardo, kalp demek bilindiği üzere. Yalnızca cadde üzerindeki çok sayıda sütun ayakta değil, kanalizasyon sistemi kısmen de olsa görülebiliyor. Caddedeki taşlarda at otomobillerinin tekerlek izleri bile net biçimde seçilebiliyor. Kentin merkeziyle çıkışını temsil eden kapıları birbirine bağlayan, her türlü ticari faaliyetin yapıldığı bu cadde ve etrafındaki kimi yapılar hala çok sağlam bir biçimde duruyor. Bu caddeden dümdüz ileri gidildiğinde Şam Kapısı’ndan çıkarak kuzeye, Şam’a gerçek gidiliyormuş. Burayı kesen Dycamanos Caddesi ise kentin doğu ve batı istikametindeki kapılarına açılıyor.

Diğer Roma kentlerinde olduğu üzere su perisi heykellerinin yer aldığı bir çeşme olan Nyphaeum kısmı de ayakta. Heykelleri artık yok olsa da etraf duvarları ve suların alttaki havuz kısmına akması için yapılmış boşluklar hala görülebiliyor. Buranın yakınındaki sütunlardan birinde rehberimiz küçük bir şov yaptı bizlere. Sütunun tabanına bir çay kaşığı yerleştirdikten sonra sütun ittirildiğinde üstteki sütun taşlarının hareket ettiği ve sütunun eksiksiz sallanabildiği müşahade edilebiliyor. Parmağınızı sütunun alt kısmına koyduğunuzda sütunun sallandığını farkedebilmek mümkün, fakat bu görmek istediğim, tavsiye edebileceğim birşey değil doğal ki.

Nymphaeum’a gelmeden, içindeki hayvan heykellerinden bir adet kasap dükkanının da bulunduğu anlaşılan bir iç dükkanlar kısmı var solda, ona da göz atabilirsiniz. Hatta buranın girişindeki sütunlardan birinde bulunan oluklara, alışverişe gelen halk hayvanlarını bağlayabiliyormuş, bu delik bile net biçimde görülebiliyor.

Şehrin kuzey ucunda, birincisine nazaran daha küçük kapasiteli olan Ceraş’ın 2. tiyatrosu (Kuzey Tiyatrosu) bulunuyor. Halka açık şovlar sergilemekten çok yöneticilerin toplandığı bir meclis niteliğinde olan bu tiyatro da hayli hoş. En alttaki orta alanındaki mermerde renkli taşlar var, ayrıyeten tribündeki kimi sıralarda, o sıranın sahibi olan kişinin isminin Latin alfabesiyle yazılı olduğunu hala görebiliyorsunuz.

Küçük tiyatronun gerisindeki zirvede “Osmanlı Binası” denilen bir bina mevcut. Osmanlı’nın son yıllarında burası bir idare merkezi olarak kullanılmış. Buradan doruğa, batıya yanlışsız çıktığınızda ise bütün Ceraş kentine en üstten bakan bölüme varmış oluyorsunuz. Burada bir Artemis Tapınağı bulunuyor. Hiçbir vakit tamamlanmamış olsa da sunak kısmı ve etrafındaki birtakım sütunlarıyla, bütün kent ortadan yok olmuşken bile burası toprağın üzerinde görülebiliyormuş, eski vakit fotoğraflarında net biçimde görülüyor. Buranın yakınında da bir Bizans kilisesi kalıntıları yer alıyor. Hayli hoş hayvan figürlü yer mozaikleri olsa da Madaba’da gördükleriniz kadar göz kamaştırıcı olmayacaklarını belirtmeliyim.

Burayı da gördükten sonra Ceraş’ı büyük ölçüde gezmiş olacaksınız.

Tavsiye: Ceraş’a kadar geldiyseniz bir de ülkedeki az sayıda turistik İslami yapıttan biri olan Aclun (Ajloun) Kalesini görmenizi önerebilirim. Ceraş’a yaklaşık 40-45 dakikalık aralıkta, dağlık yolları geçerek ulaşabildiğiniz bu kalede hem hoş görünümlerle Ürdün kırsalını görebiliyorsunuz, hem de kalenin içindeki dehlizlerde etraftan çıkarılmış antik kalıntıları bulabiliyorsunuz. Buraya gelmek için Ceraş’tan ekstra bir otobüs bulmak yahut taksi tutmak gerekiyor. Açıkçası burası da hoş bir yer olmakla birlikte vaktiniz çoksa buraya gelebilmek için uğraş harcamanızı tavsiye ederim naçizane. Giriş fiyatı 3 Dinar.

Öbür notlarım

Bütün bunlara ek olarak Ceraş Arkeoloji Müzesi‘ni de anmak isterim. Bu harikulâde antik kentteki hafriyatlarda ortaya çıkarılmış buluntular burada sergileniyor. Yalnızca Taş Dönemi, Roma ve Yunan değil, Memluk ve hatta Osmanlı devirlerinde de burada yerleşim olduğunu belgeleyen eserler de müzede mevcutmuş. Mevcutmuş diyorum, gerçekten ben gezme fırsatı bulamadım. Oval plazanın, yani forumun çabucak ardında bulunuyor.

Ceraş’ın giriş kapısına bağlanan bir çarşı olduğunu belirtmek isterim bu ortada. Bana Mısır’dakileri hatırlatan, hayli ısrarcı ve konuşkan dükkan sahiplerinin olduğu bu çarşıda turistik eşya satın alabilirsiniz. Turistik eşya satıcıları şahsen antik kentin içinde de bulunuyor ve rehberler sizi buralara yönlendiriyor. Antik kent içinde su satıcıları da var ki güneşli bir günde dolaşırken çok su kaybedeceğiniz için bu soğuk su satıcılarına başvurmanız gerekebilir. 2 yahut 3 adedini 1 dinara satıyorlar.

Şunu da belirtmek gerekir ki Ceraş’ın bilhassa batı yakasında kalan zirvelik alanda daha kazılmamış birçok yer var ve buraların kazılması halinde daha diğer kalıntı ve buluntulara da ulaşılması bekleniyor. O gün geldiğinde Ceraş, şimdikinden bile daha görkemli bir turistik ziyaret noktası haline gelebilir.

Özetle Ceraş, Petra üzere bir rakibin karşısında bile altta kalmayacak kadar tarihi ve ziyaretçilerini hayretler içinde bırakacak kadar harika korunmuş bir yer olarak her türlü Ürdün ziyaretinde vakit ayrılıp gezilmesi gereken bir yer diye düşünüyorum. Siz de burayı atlamayın bence.

İletişim

Bu yazıyla ve başka yazılarımla ilgili her türlü sorunuzu, yazıların altına yorum yaparak bana iletebilirsiniz.