Chicago’da Amerikan Futbolu Deneyimi – Amerikan Futbolu Demografisi Üzerine Düşünceler

Son güncelleme tarihi: 29 Şubat 2024

Amerikan kültürünün birçok öğesi dünyaya ihraç olmuş, farklı coğrafyalarda yankı bulup tekrar türemiş durumda bildiğimiz üzere. Bunun spordaki en net örneği bence basketbol. Bir Kanadalı tarafından icat edilmiş olsa da ABD’nin eseri olan basketbol, bilhassa Avrupa’da kabul edilmiş ve kendine ilişkin bir ekol yaratıp Amerikalıların karşısına çıkabilmiş olması açısından dünyaya mal olmuş diyebiliriz günümüzde. NBA’in dünyada bu kadar yaygın biçimde takip edilmesi bence bunun en değerli göstergesi.

Oldukça sıkı spor takipçisi bir halk olduğunu bildiğim Amerikalıların en çok sahiplendiği sporun daima Amerikan futbolu olduğunu düşünüyordum naçizane. Bunu düşünürken en kıymetli münasebetim, Superbowl denen NFL (Amerikan Profesyonel Futbol Ligi) finallerinin nasıl bir sanayi yarattığını bilmemdi. Devre ortasındaki 30 saniyelik reklamlar için milyon dolarlar dönüyorsa, üstelik basketboldan farklı olarak dünyanın geri kalanında takipçi bulması çok daha güç olan bir spor olarak bu kadar para döndürüyorsa, bu büyük ekonomiyi has Amerikalılar sırtlıyordur diye bir yorumum vardı. Farklı bir noktadan yaklaşmış olsam da çok yanlış bir sonuca vardığımı sanmıyorum.

Bu ortada Amerikan futbolunu bilhassa takip etmem, hayatımda oturup Superbowl seyretmişliğim yoktur. Yalnızca kurallarını bir ölçü bilirim, touchdown denen birşeyle 6 sayı kazanıldığını, quarterback denen şahsiyetin alandaki en kritik kişi olduğunu biliyordum zati. Yeniden de Amerika Birleşik Devletleri’ne 2. gidişimde de NBA dönemine denk gelemediğim için maksadımı bir Amerikan futbolu maçı seyretmek olarak belirlemiştim. Üstte dediğim üzere NFL’in ABD içinde özellikle çok sahiplenilen bir spor olduğunu düşünüyordum, bu nedenle de çok “Amerikan” bir ortamda bulunacağımı iddia ediyordum. Bilhassa WASP (White Anglo-Saxon Protestant) denen beyaz, ekseriyetle muhafazakar ve Cumhuriyetçi bireylerin, haritada Irak’ın yerini gösteremeyecek, lakin Irak’ın işgalini yürekten desteklemiş şahısları tahminen biraz daha yakından görmeyi umuyordum. Doğal ki Amerikan futbolunun dinamiklerini ve kurallarını biraz daha öğrenme, televizyonlarda gördüğüm Amerikan spor ortamını yerinde yaşama fırsatı da uğraşıydı. Maçın bir 11 Eylül günü oynanması da buna katkı sağlayacaktı.

Sonunda bu baht elime geçtiğinde, üçe beşe bakmadan imkanları zorlayıp bir NFL maçını stadyumda izleyebildim. 2022-23 NFL döneminin açılış haftasında, Chicago Bears’ın San Francisco 49ers’ı konuk ettiği maçta, Chicago’daki Soldier Field‘da ben de vardım. Bahtıma -ya da şanssızlığıma- o denli bir maç oldu ki, tahminen kalitesiyle değil lakin bilhassa hava şartlarıyla yalnızca benim üzere bilgisiz bir turistin değil, müdavimlerinin de aklında uzun mühlet yer edecek cinstendi.

Bu yazıda bu maça nasıl gittiğimi, nasıl bilet aldığımı, maçta neler yaşadığımı, ortamda neler gördüğümü anlatmaya çalışacağım. Ayrıyeten üstte biraz bahsettiğim yorumlarda ne kadar yanıldığımı yahut haklı çıktığımı da, yaptığım araştırmalar sonucunda bulduğum bilgilerle aktaracağım. Umarım bu sporu çok daha yakından takip eden, günün birinde yerinde izlemek isteyenlere yardımcı olur biraz da olsa.

NFL maçına bilet bulmak

Türkiye’de yaşayan bir insan için elbette işin en güç kısmı maça bilet bulmak oluyor. Bunu şahsen yaşayarak gördüm. ABD’ye gidiş tarihimle birlikte orada hangi kentlere gideceğimin katılaşmasıyla hangi maça gideceğim ortaya çıkmıştı. O da, Chicago’da bulunduğum tarihlere denk düşen Chicago Bears – San Francisco 49ers maçıydı. Alışılmış dönemin birinci hafta maçı olduğundan maç biletlerinin olağandan biraz daha değerli olmasını bekliyordum. Konuştuğum Amerikalı arkadaşlarıma sorduğumda, 70-80 dolar civarında fiyatların en ucuz bilet kategorileri için makul bir fiyat olduğunu söylemişlerdi. Lakin internetten yaptığım araştırmalarda (Ticketmaster, Seatgeek üzere sitelerde) maç biletlerinin 200 dolardan başladığını görünce afallamıştım adeta. Maç tarihi yaklaştıkça fiyatlarda düşüşler gördüm, 150’lere, 120’lere, maç günü geldiğinde ise 80 küsur dolarlara kadar inen fiyatlara biletlerle karşılaştım internette.

Ancak şöyle bir ayrıntı vardı, bilet satış sitelerinde satın alma evresine ilerlediğinizde Amerika dışında bir billing address verdiğinizde bilet fiyatları üzerine 40 dolar kadar bir vergi koymasından mütevellit maç gününe kadar bir adım atamadım. Birtakım sitelerde ABD dışını seçtirmiyordu bile. O yüzden maç günü geldiğinde de işimi talihe ve kısmete bırakıp Soldier Field’a yanlışsız yola çıktım, kapıdan ekstra vergisiz bilet almanın mümkün olduğu umuduyla. En berbat maç önü atmosferini görmüş olurum diyordum. Tahminen de Türkiye’den almamla oradan almam ortasında bir fark olmayacaktı lakin bilet bulamama riskini göze aldım.

Soldier Field’a gidiş

Soldier Field, isminden da anlaşılacağı üzere 1. Dünya Savaşında hayatını kaybetmiş Amerikan askerlerine adanmış bir stadyum. Stat girişindeki birkaç heykelle de Amerikan askerlerine selam verilmiş. Chicago Bears’a 1971’den beri tertipli olarak konut sahipliği yapıyor, 2003-04 ortasında tekrar yapılıp modernize edildiği devri dışarıda tutarsak. Tüm NFL stadyumları içinde en eskisi (1924) ve en küçük kapasiteli olan (61 bin). Buraya hafif raylı taşımayla (Chicago “L”), yani standart Chicago metrosuyla geliyorsanız, kırmızı ve yeşil çizginin Roosevelt durağında inerek, sonrasında da sürüyle taraftarla birlikte 15 dakika kadar yürüyerek ulaşılabildiğini söyleyebilirim. Metroda yüzlerce formalı (sadece Bears değil, 49ers formalılar da vardı) taraftarla birlikte gitmek hoş bir tecrübeydi.

O gün sabahtan beri dinmeyen bir yağmur yağdığı için, mahallî saatle öğle 12’de başlayacak maç için yürürken, daha metro çıkışından itibaren sağda solda ellerinde yağmurluklarıyla “sancho pancho” diye bağıran çoğunlukla siyahi dayılar gördüm, Türkiye’de maça giderken gördüğümüz atkı, bayrak, baş bandı satan ağabeylerden pek farkları yoktu açıkçası. Stadın etrafında ise daha çok forma ve öbür resmi eserleri satan seyyar yahut kendine ilişkin yerleri olan satıcılar bulunuyordu.

Bilet alma ve stada giriş

Maçın başlamasına yaklaşık 1 saat kala stada geldiğimde karaborsa bilet satıcıları görebilir miyim diye bir merakım vardı, lakin o denli biriyle karşılaşmadım. Stadın etrafında bir cins attıktan sonra bilet gişesini bulabildim sonunda. Gişede bilet satılıp satılmadığından hiç emin değildim, lakin cama yapıştırılmış, bilet fiyatlarını blok numarasına nazaran listeleyen bir kağıt görünce satıldığını anladım. Gişedeki görevliye, kağıttaki en ucuz seçenek olan 143 dolarlık biletten almak istediğimi söyledim. Oradan kalmamış, mecburen bir sonraki en ucuz olan 150 dolarlığı alayım dedim. Misyonlu, pasaportuma bakarak gerekli süreçleri yapmaya başladı. Lakin benden telefon numarası istediği kısımda bir sorun çıktı. Telefonuma bir SMS gelmesi lazımmış, lakin telefonuma o ileti bir türlü gelmedi. Roaming kapalı olduğu için mi bilmiyorum, birkaç dakika bekledikten sonra hala bildiri alamadığımı söyleyince “bir dakika” diyerek içeri gitti, orada birileriyle birşeyler konuştu ve sonunda bana küçük bir kartona basılmış biletimi verdi. Açıkçası böylesi çok daha yeterli oldu, gerçekten telefondan gösterilen değil, ölene dek hatıra olarak saklayabileceğim somut bir biletim olmuştu. Olağan bilet de her tarafım üzere sırılsıklam olacaktı maç bittiğinde, o öbür. Hakikaten Amerika’da maçlara girişlerde içeri çanta sokmuyorlar mutlaka, yalnızca boyutları belirli ve şeffaf poşetlerde eşya getirebiliyorsunuz. Ben bunu bildiğim için yanıma zati çanta almamıştım, münasebetiyle bileti yağmurdan koruyacak hiçbir şeyim yoktu.

Bileti aldıktan sonra ilgili kapıya gidip içeri giriş yaptım. Girdikten çabucak sonra karşıma çıkan bir misyonlu, gelen herkese havlu dağıtıyordu, açıkçası bunun biraz kurulanıp oturacağımız yeri silmek için mi, yoksa maç içinde anlayacağım üzere 4th down olmak üzere olan rakibin başını karıştırmak ismine sallamak için miydi, hakikaten anlamamıştım. Lakin sonradan yaptığım araştırmada öğrendiğim üzere bunun rally towel denen bir havlu olduğunu, nitekim rakibin konsantrasyonunu bozmak için kullanıldığını öğrenmiş bulunuyorum. Sonuç olarak ortamlarda 10 dolara satılan, üzerinde NFL bandrolü olan özgün bir havlum olmuştu, bilet parasının birazını çıkarabildiğim için 3. dünya ülkesi vatandaşlarına has küçük bir sevinç de yaşamadım değil. Şayet yağmur olmasaydı maç sonunda yerlere atılmış havlulardan birkaç tane toplayıp Türkiye’de eşe dosta dağıtmak isterdim lakin kısmet değilmiş.

Stadyumdaki atmosfer

İçeri girip sonunda kuru bir yer bulabildiğime sevinirken bir yandan da etrafımı incelemeye çalıştım. Mahşeri bir kalabalık, başta hot dog-bira olmak üzere burger, nacho ve daha öteki bir sürü yiyecek içecek satan dükkanlarla dolu, çok kalabalık ve hareketli bir ortamdı. NFL maçları, tıpkı bildiğimiz futbol liglerinde olduğu üzere ekseriyetle kadro başına haftada bir maç olarak oynanıyor. Ve yeniden maçlar çoğunlukla haftasonu yapılıyor. Gittiğim maç da bir pazar gününe denk geldiği için, bu maçları hoş bir haftasonu aktivitesi olarak gören birçok kişi olduğunu sanıyorum.

Başlangıç saatine yaklaşık yarım saat kala yerimi bulup oturduğumda tribünlerde çok büyük boşluklar vardı hala. Dikkatimi en çok çeken şey, ön koltukların kenarına iliştirilmiş bardak koyma yerleriydi, epey hoş bir ayrıntı bence.

Bu esnada alanda oyuncular ısınıyorlardı. Onlar içeri girince bir bando çıktı, küçük bir şov yaptılar. Amerikan sporlarında seyircileri daima meşgul tutacak bir atraksiyon bulunduğunu birçok kişi zati biliyordur. Bir yandan da iki kalenin ardındaki dev ekranlarda çeşitli görüntüler, kadroların takımları vs dönmekteydi. Maçın başlamasına 5 dakika kala iki ekip oyuncuları farklı tünellerden çıkarak, sırayla alana geldiler. Chicago Bears gelirken havai fişekler patlatıldı. Oyuncuların kıymetli bir kısmı touchdown çizgisine gelip diz çökerek dua ettiler, bu da hiç görmediğim bir manzaraydı açıkçası. Sonrasında Amerikan ulusal marşı Star Spangled Banner, bas bariton sesli olduğunu varsayım ettiğim bir abi tarafından arya biçiminde icra edildi. Bütün stadyumda marşa eşlik edildiğini söyleyebilirim, sonrasında da çok kısa bir mühlet “USA, USA” tezahüratları yapıldı, tekrar havai fişekler atıldı. Dediğim üzere, maç günü 11 Eylül’dü.

Sonunda maç başlarken 61 bin kişilik stadın kıymetli bir kısmı dolmuştu.

Maçta olanlar

Maça dair ayrıntılı şeyler söylemem sıkıntı, hakikaten dediğim üzere Amerikan futbolu kurallarına fazla hakim değilim. Maçın başlarında San Francisco 49ers daha üstün görünüyordu gibime geldi. Aslında sonradan denetim ettiğimde maçtan evvel kazanma iddialarının %70’e 30 San Francisco lehine olduğunu gördüm. Birinci touchdown’ı da SF yaptı, fakat bu üstün imajlarını skora fazla yansıtamadılar. 2. yarıda Chicago, benim bile bayağı şanslı olduğunu fark edebildiğim bir durumda birinci touchdown’ını yaptı. Sonrasında işler Bears lehine gitti ve 2 touchdown daha yaparak, son çeyrekte üstünlüğü güzelce ele alarak maçı 19-10 kazandı. Zati son çeyrekte yağmur o kadar şiddetlendi ki alanda olumlu birşey yapmak imkansız hale geldi, SF oyuncuları kolay konumlarda bile topu ellerinden düşürdü (fumble). Ki maçın özet manzaralarını izlediğimde kameraların görüş aralığının nasıl düştüğünü, çizgilerin ne kadar görünmez hale geldiğini daha net formda anladım.

Maçın sonu yaklaşıp artık Chicago’nun galibiyeti garantilenince Bears oyuncularının kendi touchdown çizgilerine gerçek koşup slip-and-slide dedikleri artık göle dönmüş alana atlayıp penguen üzere kaymaları fevkalade bir manzaraydı. Maçla ilgili en çok hatırlayacağım şeylerden biri de bu olacak.

Bir de şunu net gördüm, kadroların savunma ve hamle takımları büsbütün birbirinden farklı oluyormuş. Bir interception (rakip kadronun pasını yakalayıp atağı kendi ekibine getirme olayı denebilir) olduğu vakit, savunma takımı sayı kazanmasa da adeta touchdown yapmış üzere kutlama yapıyor, sonra yerlerini atak ekibine bırakıyor. Bu da ekiplerin hamle ve savunma stratejilerinin neden birbirinden bu kadar ayrıldığını, savunma ve hamle koordinatörü üzere farklı misyonların neden olduğunu anlamama yardımcı oldu.

Devre ortasında bir sürü insan yiyecek içecek stantlarına adeta hamle etti, benim üzere birçok kişi 2. yarının başını kaçırdı lakin bu pek sorun edilmiyor anladığım kadarıyla.

En merak ettiğim bahislerden biri de, NBA maçlarında da sık sık gördüğüm bir Amerikan askerini çıkarıp tribünlere alkışlatma olayını görüp göremeyeceğimdi. Bu da oldu, Irak mıydı Afganistan mıydı, birinde savaşmış bir asker, 3. çeyrekte alana inerek herkesi selamladı. Tribünler de olanca gücüyle alkışlayıp yeniden “USA” tezahüratları yaptı. Bu ortada bunun bile sponsoru varmış, ünlü uçak firması Boeing “home & away” temasıyla “military salute” (askeri selamlama) olayının Chicago’daki sponsoruymuş. Nitekim Amerikalıların pazarlama başına, sineğin yağını çıkarmalarına şaşmamak elde değil.

Sadece bu anın değil, oyunun durduğu kısımların, çeyrek ortalarının vazgeçilmezi olan birtakım yarışların, taraftarların yahut oyuncuların katıldığı kolay soru karşılık kısımlarının de sponsorları var. Kendini dev ekranlarda gören seyircilerin şaklabanlıklar yaptığı diğer yarışlarla birlikte bütün bu cümbüş ortamını daima faal tutmayı başarıyorlar. Amerikan futbolu üzere epey sık duran ve yavaş akan bir sporda bunun özellikle kıymetli olduğu söylenebilir muhakkak. Zati bilhassa önümdeki 4 kişilik bayanlı erkekli küme, maçı seyretmekten çok selfie çektiler gibime geldi.

Bunu Avrupa’da gittiğim maçlarda da görmüştüm, Amerika’da da olduğunu yerinde teşhis ettim. Seyirciler tuttukları ekiplere nazaran başka tribünlere gitmiyor, karışık oturuyorlar. 49ers başarılı bir oyun yaptığında yahut sayı kazandığında tribündeki formalı taraftarları pek açık halde sevinip kutlama yaparlarken, Chicago Bears taraftarı hiç kimse onlara müdahale etmedi ya da makûs bir kelam söylemedi. Rastgele bir tartışma ya da sürtüşme görmedim. Amerika’da sporun her şeyden evvel bir cümbüş (entertainment) olarak görüldüğünü zati biliyordum, bunu yerinde de doğrulamış olduğumu söyleyebilirim.

Bir de şuna dikkat ettim, ben hiçbir NBA ekibinin bir marşı olduğunu duymadım, ekiplerin kendilerine ilişkin bir tezahüratı bile olmaz. Her kadronun maçında birkaç klişe tezahürat ortada bir tekrarlanır, o kadar. Chicago Bears’ın da özel bir tezahüratı yoktu, yalnızca rakibin top kaybetmek üzere olduğu 4th down arifelerinde deve ekranlarda-ve muhtemelen tüm NFL takımlarının- bir marşı (fight song, savaş şarkısı deniyor) var, her touchdown sonrası o çalıyor ve tüm tribünler de eşlik ediyor. Chicago Bears’ın Bear Down ismi verilen bir marşı var. Bu türlü bakınca NFL’in daha tutkulu bir taraftar kitlesi olduğu sonucu ortaya çıkabilir bence.

Toplamda 3 saatten uzun süren maç bittiğinde, binlerce insan üzere ben de oradan çıkıp kuru bir yere gidebilmek için can atıyordum. Tekrar de bunun hayatımda muhtemelen son kere bulunacağım bir ortam olduğundan emin olduğum için çıkmakta tez etmedim.

Maç sonrası

Zaten Bears galibiyeti garantilenince seyirciler, maçın bitmesine 3-4 dakika kalınca yavaştan stadı terketmeye başlamışlardı. Gerçekten yağmur son çeyrekte güzelce fırtınaya dönüşmüştü. Ben de maç bitene kadar kaldım, ortamı seyrettim biraz daha. Maçın bitiminin akabinde stadyumun dev ekranlarında stadın 15 dakika içinde kapanacağına dair bir geri sayım sayacı yansıtıldı. Çok rahat ve süratli diyemesem de tekrar de o kalabalığa kıyasla kötü sayılmayacak bir süratle stadı terkettim. Açıkçası ne tarafa gittiğimi çok da bilemeden, kalabalığa karışıp tren durağına gerçek yürüdüm. Fakat durak o kadar kalabalıktı ki girmek istemedim. Kalabalıkla birlikte yürürken, başı epeyce hoş iki kişinin ağız dalaşına da yakından şahit oldum. Birbirlerine bir sürü hakaretler etseler de arbede çıkmadı. Ben de ıslanmamış hiçbir yerimin kalmamasının verdiği rahatlıkla kaldığım yere yanlışsız bir 45 dakika kadar daha yürürken başımda, içinde bulunduğum ortamın ne kadar “Amerikan” bir yer olduğu konusunda pek kuşku kalmamıştı.

NFL öteki sitelere maç imgelerinin gömülmesine müsaade vermiyor, o yüzden özeti seyretmek için şuraya tıklamanızı rica edeceğim. Özellikler 7.56’dan sonrasına bir bakın derim.

Başlangıç önyargıları vs rakamlar

Yazının genel tonundan anladığınız üzere beklentim, çok milliyetçi ve fanatik taraftarlar görmek, her yerde Amerikan bayraklarıyla karşılaşmak, her yerde propaganda ögeleri görmek biçimindeydi. Evet, genel atmosfer bunları makul ölçülerde doğruluyordu, her yerde bayraklar vardı, ulusal marş his dolu anlar yaşattı vs. Üstelik yapılan birtakım araştırmalarda, NFL kadrosu sahiplerinin seçim öncesi yaptıkları bağışlarda, Cumhuriyetçi adaylara giden paranın Demokrat adaylara nazaran çok çok daha yüksek olduğu (yaklaşık %90’a 10) açıkça görülüyor. Daha progresif ve liberal olarak bilinen NBA kadro sahipleri ortasındaki bağış oranı yeniden Cumhuriyetçi adaylar lehine olsa da Demokrat hissesi biraz daha yüksek.

Kalantorların, hele ki eski tip zenginlerin muhafazakar eğilimleri olması alışılmadık bir durum değil. NFL kadro sahiplerinin, Colin Kaepernick’in ulusal marşta diz çökme aksiyonlarına nasıl reaksiyon gösterip adamı adeta ligden afaroz ettiklerini de biliyoruz. Ya da en Cumhuriyetçi taraftar kitlesine sahip ekiplerin başında gelen Dallas Cowboys’un, ABD’nin en tanınan futbol olması üzere diğer durumlar da var. Fakat bütün bu yaklaşımların büyük taraftar kitlesine mal edilmesinin çok isabetli olmadığına dair araştırmalar da buldum.

Yapılan araştırmalara nazaran, nasıl ki Amerikan halkı Demokratlar ve Cumhuriyetçiler ortasında yaklaşık olarak ortadan ikiye bölünmüş üzereyse, grupların taraftarları da az çok ikiye bölünüyor. Örneğin şu sayfadaki araştırmaya nazaran, NBA taraftarları daha liberal, NASCAR taraftarları daha muhafazakar eğilimlere sahipmiş. Lakin NFL’e olan ilgi hem hepsinin çok üzerinde, hem de bir noktada yoğunlaşmayacak kadar istikrarlı görünüyor. Tıpkı sayfadaki öteki bir grafikte, eyaletlerdeki seçim sonuçlarıyla o eyaletteki NFL ekibini destekleyen taraftarların oy verdikleri partiler ortasında çok önemli bir korelasyon bulunmuş.

Bu da şu demek oluyor, NFL fanları Amerikan ortalamasının üzerinde yahut aşağısında muhafazakar ve milliyetçi değiller, ülke ortalamasını yansıtıyorlar. Bunun bir manası daha var, NFL o kadar geniş bir taraftar kitlesine sahip ki genelleme yapmak, sonuçlar çıkarmak imkansız. Nasıl Türkiye’de futbol taraftarları siyasi olarak makul bir ideolojiye yakın görülemeyecek kadar yaygınsa, her ideolojiden milyonlarca insan bir kadrosu tutuyorsa, Amerikan futbolu için de benzeri bir durum var demek mümkün sanırım. O yüzden başta düşündüklerimin bir kısmını geri almak durumundayım. Fakat şunu da belirtmem lazım, enteresan bir formda NFL değil de kolej Amerikan futbolu (college football) takipçilerinin neredeyse NASCAR taraftarları kadar koyu Cumhuriyetçi ve muhafazakar eğilimlere sahip olduğunu tekrar üstteki sayfadan görmek mümkün. Hasebiyle “gerçek” futbol fanlarının muhafazakarlığının, artık tüm topluma malolmuş profesyonel düzeyde normalize olduğunu da söyleyebiliriz tahminen.

Evet, hiç anlamadığım bir sporun yabancısı olduğum ortamından diyebileceklerim sanırım bu kadar. Maç öncesi verilen “Da Bears” havlusunu da ömrüm epey saklayacağım. Sorularınıza memnuniyetle cevap veririm diyeceğim lakin umarım bildiğim yerlerden sorarsınız. Hürmetlerimle.