Petra antik kenti gezisi – Ürdün

Dünyanın yeni 7 harikası ortasında hak ederek yerini almış olan Petra, muhakkak bu şöhretini hak eden bir yer. Geniş bir vadiye yayılmış bir kent Petra, ve kentin neredeyse her yeri buradaki kayaların içine oyulmuş vaziyette. Yalnızca o ünlü “Al Khazneh” (El Hazne) yapısı değil, daha bir sürü diğer binasıyla daima kayaların içine yapılmış. Nebatilerden sonra gelen öbür uygarlıklar da kendi katkılarıyla kenti büyütmüş. Münasebetiyle eşi gibisi olmayan büyük bir kent antik ortaya çıkmış.

Petra’yı aslında Kapadokya’ya benzetmek mümkün. Dağlar, kayalıklar doğal tesirlerle acayip hallere kavuşmuş fakat kayalıkların içi o denli biçimde oyulmuş ki, farklı farklı gayelere hizmet eden sayısız binasıyla eksiksiz bir kent haline gelmiş burası. Akıllara ziyan bir emek harcandığını anlamak hiç güç değil.

1985’te UNESCO Dünya Mirası listesine giren bu süper yere yaptığım seyahatte gördüklerimi ve burayla ilgili öğrendiklerimi sizlerle paylaşmak istiyorum.

• Petra’nın tarihi
• Petra antik kenti nerede ve nasıl gidilir?
• Petra’ya giriş ücreti
• Petra’da görülebilecekler
• Petra Müzesi
• Petra ve Indiana Jones

Petra’nın tarihi

Petra, bölgede 4 yüzyıl kadar karar sürse de günümüze dek gelen derin izler bırakmış Arap kökenli Nebati uygarlığının bir yapıtı. Lakin bütün komplekste Roma ve Bizans üzere sonradan gelen uygarlıkların da tesirleri ve katkıları olmuş. Yeniden de Petra’yı Petra yapanlar Nebatilermiş demek kusur olmaz. Nebatiler vaktinde kent Raqmu ismiyle biliniyormuş. MÖ 3. yüzyıl civarlarında ismi bilinmeye başlayan kentte bugün bilinen her şey Nebatilerin elinden çıkmış denebilir. Fakat Nebatilerin ticari alakalar sayesinde bölgedeki tüm ülkelerle bağ içinde bulunması, Petra’nın karakterine de yansımış. Petra’daki anıtlarda çok farklı uygarlıklara ilişkin izler bir ortada görülebiliyor, çoğunluğu Yunan olmak üzere. Yalnızca meşhur El Hazne değil, başka anıt ve tapınaklar da Roma Yunan yahut Mezopotamya izleri taşıyor.

Nebatilerin epeyce barışçıl bir uygarlık olması, farklı kültürlerin iç içe geçmesine neden olduğu üzere bir yandan da kendi sonlarını getirmiş de diyebiliriz. Evvel Roma’nın Arap yarımadasındaki eyaletine kendi isteğiyle katılıp sonra da büsbütün Roma içinde kaybolmasıyla Petra’da Romalıların, sonra Bizanslıların şahsen yaptığı eserler de kendine yer bulmuş. Lakin MS 4. yüzyılda yaşanan büyük sarsıntının akabinde kent büyük ölçüde yıkılıp, Roma ve Bizanslıların deniz ticaretini geliştirmesiyle ehemmiyetini kaybetmiş. Yıllar içinde Bedeviler dışında kimsenin hatırlamadığı, buraya hakim olan Memlûk ve Osmanlıların bile paha vermediği bir yer haline gelmiş. Yakınlarına kimi kaleler ve yapılar yapılsa da bugün Petra olarak bildiğimiz yere pek uğrayan olmamış.

Ve çok değişiktir, Mısır’daki Ebu Simbel‘i dünyaya tanıtan İsviçreli Oryantalist Johann Ludwig Burckhardt, Petra’yı da gören birinci çağdaş Batılı olmuş. Onun akabinde gelen öteki Batılılar buranın fotoğraflarını çizmiş, kitaplarında yer vermiş (Agatha Christie’nin Ölümle Randevu kitabı mesela) ve natürel ki yapılan kazılarla Petra’nın görülmeyen birçok yerini de açığa çıkarmış. Yakın vakte kadar da yeni yerler keşfedilmeye devam etmiş, kazıldıkça daha birçok şey çıkacaktır kanımca.

Birtakım dini kıssalarda de yeri var Petra’nın. Hz. Musa’nın kardeşi Harun’un gömüldüğü yerin Petra’ya bitişik Wadi Musa kasabası olduğuna, tekrar yakınlardaki Ayn Musa isimli yerdeki bir kayaya asasıyla vuran Hz. Musa’nın bir anda su çıkardığına, hatta buradan gelen suyun Nebatiler tarafından Petra’ya kanallarla aktarıldığına inanışlar da bulunuyor. Alışılmış ki birçok dinin kutsal topraklarına yakınlığından dolayı bu çeşit öykülerde yeri olması da olağan. Kentin İbranice ismi ise Sela. Hem Petra, hem de Sela “kaya” manasına geliyor ki bu da hayli olağan.

Petra antik kenti nerede?

Yukarıda da belirttiğim üzere Petra antik kenti Ürdün’de bulunuyor. Ürdün’ün yaklaşık olarak güneybatısında, Musa Vadisi’nde (Wadi Musa) bulunan antik kent, İsrail hududuna da epey yakın bir pozisyonda. Buraya en yakın büyük kent merkezi Akabe olsa da Amman’dan da çok uzak sayılmaz. Petra’nın çabucak tabanında bulunan Wadi Musa kentinde de birçok kalış seçeneği bulunuyor.

Petra’ya nasıl gidilir?

Utanarak baştan söylemek isterim ki ben tıpla gittiğim için Petra’ya asıl gidiş yollarını kendim deneyimleme fırsatı bulamadım. Fakat bahisle ilgili olarak birtakım araştırmalar yaptım ve bunları sizinle paylaşacağım. Maalesef Orta Doğu coğrafyasında internette yazanla gerçekte karşılaşacağınız şeyler ortasında önemli farklar olabileceği için bu söyleyeceklerimi yalnızca tavsiye olarak kabul etmenizi rica edeceğim.

Petra’nın en yakınında bulunan havaalanı, Akabe Memleketler arası Havaalanı. İstanbul’dan THY’nin buraya seferleri bulunuyor. Fakat Amman da çok uzak sayılmaz, hasebiyle Amman Kraliçe Alia Milletlerarası Havaalanı’ndan gelseniz de olur. Amman’a Türkiye’den çok daha fazla sefer var. Amman Petra’ya yaklaşık 250 kilometre aralıkta.

Petra antik kentinin bitişiğinde bulunan otobüs garına Amman’dan, Akabe’den ve Wadi Rum‘dan otobüsler kalktığını, Ürdün’ün resmi otobüs şirketi diyebileceğimiz JETT’in sitesinden görebiliyoruz. Otobüs saat çizelgesi bu biçimde. Lakin kalkış saatlerinin doğruluğu, hatta otobüs seferinin olup olmadığı son derece meçhul, hasebiyle teyite muhtaç. Ben olsam Amman Abdali’deki yahut Akabe’deki JETT ofisine gidip durumu şahsen kendim denetim ederdim. Muhtemelen otogarlarda Petra otobüsü bir halde bulunabiliyordur, lakin önden rezervasyon yapmak kolay olmayabilir.

Biraz daha değerliye gelecek başka metotla de, ayarlayacağınız günübirlik bir çeşitle ulaşımı keder etmeden Amman’dan yahut Akabe’den götürülüp getirilebilirsiniz. İnternetten pek çok Petra çeşidi bulabilirsiniz.

Petra giriş ücreti

Petra’nın değişik bir fiyatlandırma sistemi var. Petra’ya kaç gün harcamak istediğinize ve Ürdün’de ne kadar kalacağınıza nazaran bilet fiyatları değişiyor. Petra’ya olağan giriş fiyatı 50 Ürdün Dinarı. Bu açıdan hayatımda gittiğim en değerli turist yer diyebilirim, gerçekten 2023 Haziran itibariyle 1750 TL üzere paraya denk geliyor. Lakin Petra üzere bir yeri öbür bir yerde görmek de kolay değil, hasebiyle Ürdün’e geldiyseniz Petra’ya gitmemeniz üzere bir durum kelam konusu bile olamaz.

Tabii Petra çok büyük bir alana yayıldığı için buraya 1 günden fazlasını ayırmak isteyenler de olacaktır. 2 gün için geçerli Petra bileti 55, 3 günlük bilet 60 JOD.

Ancak fiyatlandırmada şöyle bir ayrıntı var, Ürdün’de 1 gün bile kalmadan geri döneceksiniz ödemeniz gereken fiyat 90 JOD’a çıkıyor. Bilet gişesindeki görevliye bunu nasıl tespit ettiklerini sordum. Dediğine nazaran bu fiyat Petra girişinde değil, Ürdün’den çıkış yaparken gümrüklerde toplanıyormuş. Yani Ürdün çıkışında ödediğiniz 40 JOD ile toplam fiyat 90 Ürdün Dinarına çıkıyor. Alışılmış bilhassa İsrail’den gelen birçok İsrailli ve yabancı turistin Petra’ya günübirlik çeşitlerle geldiği biliniyor, hasebiyle bu fiyatı daha çok onlar ödüyordur diye iddia ediyorum.

Ancak benim bildiğim ve diğer yerlerde okuduğum kadarıyla, Ürdün’e giriş yaptığınız gün Petra’ya giderseniz 90 JOD ödüyorsunuz, şayet Ürdün’den birebir gün çıkmazsanız da 40 JOD’u sonra iade ediyorlar. Biraz karışık bir durum lakin Ürdün’e gelen birçok kişi ülkede muhtemelen 1 günden fazla geçireceğini için giriş fiyatına 50 dinar demekte sakınca yok.

Normal giriş fiyatlarını söylemişken Jordan Pass‘ten de bahsetmek isterim. Ürdün’deki birçok turistik atraksiyonu kapsayan Jordan Pass‘le Petra’ya fiyatsız girebilirsiniz. Tek günlük Petra seyahatinin dahil olduğu pass fiyatı 70 Dinar olduğundan, Ürdün’de 3-5 yere daha girdiğinizde esasen parasını karşılamış oluyor.

Petra nasıl gezilmeli?

Petra’nın girişinde tavsiye niteliğinde çeşitli rotaların gösterildiği haritalar bulunuyor. Her bir rotanın gidiş dönüş dahil ne kadar uzunlukta olduğu ve yaklaşık olarak ne kadar vakit alacağı yazılı. Siz de vaktinize ve kondisyonunuza nazaran bir rota seçebilirsiniz. Örneğin yalnızca El Hazne’ye kadar gidip gelecekseniz kolay bir rotada gidiş geliş 4 kilometrelik bir yürüyüş kâfi olur. Ana rotayı takip edip Qasr al-Bint’e kadar gidecekseniz yaklaşık 8 kilometrelik bir yürüyüş kâfi olur, yeniden düz bir rotada. Fakat biraz daha fazlasını görmek ister, Petra’nın en yüksek noktasında yer alan El Hazne gibisi tapınak Ad-Deir’e kadar çıkmak isterseniz ekstradan bir 2.5 kilometre daha yürürsünüz, lakin bu 2.5 kilometre, hayatınızda göreceğiniz en güçlü 2.5 kilometre olabilir, gerçekten inanılmaz derecede dik kayalık patikalardan buraya çıkmanız gerekecek, sahiden hayli zorlayıcı bir yol olduğunu söyleyebilirim, hem çıkarken hem de inerken.

Bu nedenle buraya geldiğinizde nereleri görmek istediğinize dair bir fikriniz olmasında yarar var. Şayet görmek istediğiniz yer çoksa Petra’ya 2 yahut 3 günlük bilet alabilir, seyahat planınızı ona nazaran ayarlayabilirsiniz.

Petra içinde vakit zaman küçük kafelerle karşılaşacak olsanız da yanınıza gereğince su ve yiyecek alın, bilhassa sıcak havalarda ve üst tırmanırken suya çok gereksinim duyacaksınız. Ayrıyeten kullanma alışkanlığınız varsa şapka da götürün, hava çok sıcak.

Bir şey daha söylemek isterim, biraz tuhaf kaçacak olsa da. Petra’ya olan turist akınlarıyla birlikte buradaki yapıların süratli bir halde bozulmaya başladığını okudum bir yerde. Gelen insanların getirdiği nemin yanında duvarlara elleriyle dayanan bireyler yüzünden kayaların renkleri değişime uğruyormuş. Hakikaten dünya üzerinde eşi gibisi olmayan bir yerde olduğunuzu ve burayı olabildiğince korumak konusunda hepimizin sorumluluğu olduğunu düşünüyorum.

Petra’da görülebilecekler

Petra’da girişteki turist merkezinde biletinizi aldıktan 200 metre kadar sonra bilet denetiminin yapıldığı giriş kapısından geçerek komplekse giriyorsunuz. Yolun birinci kısmı yokuş aşağı gidiyor. Solda turistlerin binmesi için atların bekledikleri bir alan var. Cet binişin bilete dahil olduğunu söyleseler de bana pek inandırıcı gelmedi, bir noktada kesin bahşiş koparmak için fırsat kolluyorlardır. Bu esnada yolun etrafında ikramlık eşyacılar göreceksiniz, Petra’nın her yerinde küçük işletmeler bulunuyor.

Yol üstünde birinci göreceğiniz yer, Cin Blokları (Djinn Blocks) ismi verilen dikdörtgen prizma halinde dikilmiş lahitler. İsminden anlaşıldığı üzere cinler tarafından yapıldığına inanılan, maksadı hakkında net fikirler bulunmasa da çok farklı yapılar olduğu kesin.

Arkasından yolun sol tarafında yüksekçe bir kayalık yapı görülüyor. Obelisk Mezar ve Bab es-Siq Triclinium‘u buranın ismi. Obeliske benzeri formu olan 4 anıtın içinde yer alan triclinium (Yemek odası) kısmından oluşuyor bu yapı. Ölülerin anısına düzenlenen ziyafetler için kullanılıyormuş. Siq’e inene kadar bu tip çeşitli kaya mezarlarını görmeye devam edeceksiniz. Ayrıyeten usta hidrolik mühendisi olan Nebatilerin yaptığı barajın kalıntıları da, Siq’in girişine hayli yakın bir yerde.

Siq

Hep El Hazne hatırlanır Petra dendiğinde lakin Siq de Petra’yı Petra yapan, Hazne’yi bu kadar eşsiz kılan şeydir bence. Zira bu daracık ve inanılmaz yüksek kayalarla çevrili uzun koridoru geçtikten sonra Hazne’yi görmek farklı bir his veriyor beşere.

Siq sözü, İngilizce’ye shaft, yani şaft olarak çevrilmiş. Direkt bir Türkçe karşılığı yok. Benim yorumum, bu kanyonun tıpkı bir eksen yahut şaft üzere incecik uzanıp El Hazne ile kentin dış kapılarını bağlama misyonunu üstlenmesinden ötürü bu ismi aldığı.

Girişinde yapılmış küçük bir kemerin kalıntılarını geçtikten sonra 1 kilometrenin biraz üzerinde süren akıllara ziyan koridora girmiş oluyorsunuz. Hafif bir meyille aşağı inen bu koridorda birtakım noktalar 3 metreye kadar daralıyor. Etrafını çeviren kimi kayalıkların yüksekliği ise 80 metreyi bulabiliyor. Tıpkı Wadi Rum’daki Khazali Kanyonu üzere, devasa bir kayadaki küçücük bir yarığın genişlemesiyle oluşmuş bu emsalsiz kanyon. Bu dar vadide birkaç küçük tapınak girişi yer alıyor. Ayrıyeten burası deve kervanlarının da kente giriş yaptıkları yer olduğu için duvarlarda birkaç deve ve kervancı kabartması da yer alıyor, bunları da görmeden geçmeyin.

Siq boyunca bir öteki takip etmeniz gereken ayrıntı ise karşılıkla kaya duvarlarının alt kısımlarına oyulmuş su olukları. Bir tarafı içme suyu, bir tarafı kullanma suyu taşımak için tasarlanmış, aslında Nebatilerin suyu verimli kullanma konusunda adeta deha olduklarını tekraren tekrar ettim, ne kadar söylesem eksik kalır.

Bunun dışında kayaların doğal tesirlerle törpülenip kazandığı acayip biçimler de burayı özel kılan bir diğer öge. Bilhassa ortalarda bir yerde, göz oyukları ve hortum üzere çıkıntısıyla bir fil’e yahut bir balık’a benzeyen acayip bir kaya var, ona da dikkat edin.

Bazı yerlerde yol daraldığı üzere üzerinizde yükselen kayalar da yeterlice birbirine yaklaşıyor. Klostrofobiniz olmasa bile sizi huzursuz hissettirecek kadar tepenize çöküyor bu kayalar. Kayalar törpülenip açığa çıktıkça kayalardaki katmanlar da güzelce netleşmiş, kırmızının çok değişik tonlarında katmanlarla kaplı kayalar, yalnızca buranın yaşına dair jeolojik ipuçları vermiyor, ayrıyeten Wadi Rum’daki üzere harikulade imajlar de sunuyor ziyaretçilere.

Burada yürürken bir anda karşınızda Hazne’nin belireceğini biliyorsunuz ya, bu nedenle döndüğünüz her köşede Hazne’yi görmeyi beklemek çok enteresan bir heyecandı. Lakin bizim lokal cins rehberi sağolsun küçük bir çakallık yaptı, bizi fotoğraf çekme mazeretiyle bir tarafa çekip sonra daima birlikte başımızı çevirtmek suretiyle Hazne’nin önüne çıkardı. Bu tecrübesi kendi bildiğim ve istediğim formda yaşayabilmeyi çok isterdim, zira hayatınızda sadece bir defa kayaların ortasındaki incecik boşluktan Hazne’yi bir anda karşınızda bulma tecrübesini yaşayabilirsiniz, tekrarı yok bu anın. Bence siz yemeyin bu türlü numaraları.

Yeniden söylemekte sakınca görmüyorum, El Hazne’yi bu kadar mükemmel yapan, Siq üzere inanılmaz bir yoldan geçtikten sonra karşınıza dikiliyor olmasıdır bence. Burada attığınız her adımın keyfini çıkarın.

Hazine-Hazne (Al-Khazneh)

Hazine yahut Treasury isimli kısım, hiç elbet Petra deyince akla birinci gelen yer. Bu türlü bir yeri dünyada göremeyecekseniz muhtemelen.

El Hazne ismi, Firavun’un Hazinesi manasına gelen Al-Khazne el-Far’oun ifadesinden geliyor. Efsaneye nazaran Musa’yı kovalayan Firavun, burada o lisanlara destan hazinesini saklamış. Hatta Hazne’nin üstünde görülebilen vazo kabartmasında bu hazinenin gizli olduğuna inanan Bedeviler burayı ateşli silahlarla delik deşik etmiş, lakin olağan ki hiçbir şey bulamamışlar. Bu kurşun delikleri hala görülebiliyor.

Yüksekliği 40 metreye varan Hazine, Nebati Hükümdarı 4. Aretas tarafından yaptırılmış. Buranın bir anıt mezar olarak yapıldığı düşünülüyor. Üstten aşağı gerçek kayaların oyulmasıyla inşa edilmiş. Evvel kayayı zımparalar üzere dümdüz etmişler, sonra da aşağı hakikat dış yüzeyi büyük bir titizlikle işleyerek inmişler. En sonunda alt kısımdan kayanın içini kazıp iç kısmı inşa etmişler. Mimari olarak Ptolemaios, yani Mısır’da İskender’in fethinden sonra hakim olmuş Helenistik uygarlığın izleri besbelli. Hatta İskenderiye’den gelen ustalar bile yapmış olabilir diyenler var.

Üzerinde Yunan yolu yapılmış heykeller bulunuyor. Üstte ortada duran vazonun etrafında kartal heykelleri var mesela. Üst katta dans eden amazonlar ve Nike‘ler, giriş katında ise Kastor ve Polluks heykelleri bulunuyor. Bütün bu ögeler, mevti ve vefattan sonraki dünyayı simgeliyor.

Hazne’nin giriş kısmına yaklaştığınızda üzerinde mazgallar duran kazılmış bir yer göreceksiniz. Baktığınızda alt kattaki mezar odalarını görebilirsiniz. Bunlar şimdi çok kısa mühlet evvel keşfedilmiş ve buranın anıt mezar olduğunu kanıtlıyor. İç kısımda de 3 odanın bulunduğu söylense de içeri ziyaretçi kabul edilmiyor.

El Hazne’nin önünde daima develer ve eşekler bekliyor, turistler bunlara binip biraz dolaşabiliyor. Bunun haricinde El Hazne’nin doruğundan çekilmiş fotoğrafları da çok meşhur. Hazne’nin karşısındaki kayalığa tırmanıp bu fotoğrafları çekebilir, kendi fotoğraflarınızı çektirebilirsiniz. Fakat burada yaygın bir turist dümeni dönüyor, karşınıza çıkan gençler size bu kayalığa çıkan yolu göstermek için yuh dedirtecek paralar isteyebiliyorlar. 10 Dinar isteyenler bile varmış ancak sonunda 1 Dinara fit oluyorlarmış. Olağan siz kendiniz de çıkabilirsiniz lakin yolu bulmak için aranmak yerine cüzi bir fiyat vermek şartıyla bu gençlere güvenebilirsiniz, hatta sizin fotoğraflarınızı da çekerler. Vaktiniz varsa buraya da tırmanabilirsiniz.

Hazne önünde sabahtan akşama kadar bekleseniz bıkmazsınız diye düşünüyorum. Lakin Petra’da görülmeye bedel daha birçok yer var, o nedenle bu görüntüyü aklınıza kazıdıktan sonra yavaş yavaş yolunuza devam edebilirsiniz. Aslında dönüşte tekrar buradan geçeceksiniz.

Petra Tiyatrosu

Tıpkı Amman ve Jerash‘taki üzere burada da olağanüstü bir tiyatro var. Lakin Petra kentindeki tiyatro biraz farklı. Akropol, Efes, Sagalassos yahut öbür bütün antik kentlerden hatırlayacağınız üzere antik çağ tiyatroları bir zirvenin yamacına tribünlerin yaslanması ve buralara büyük taş blokların yerleştirilmesiyle yapılır. Fakat Petra’daki tiyatronun tribün kısmı, büsbütün yekpare bir kayanın oyulmasıyla ortaya çıkarılmış, bu manada dünyada eşi gibisi yok. Gerçekten çok değişik bir imgesi var buranın. Alışılmış ki kayaların vakit içinde aşınmasıyla sıralar biraz iç içe geçmiş, lakin buranın hala her şeyiyle tam bir Roma Tiyatrosu olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.

Tabii tiyatronun iç kısmına girişe müsaade verilmediği için bu tiyatrodaki Nebati ayrıntılarını (Kral 4. Aretas periyodunda yapılmış) ve akustik manasında harikalığını kendimiz göremesek de Nebatilerin gelişmişliğini hala bizlere gösterebildiği ortada. Burası yapılırken çabucak karşıdaki kral mezarlarının görünüme dahil olabilmesi için özel bir uğraş sarfetmişler.

Kral Mezarları

Hazne’yi geçip de kentin derinliklerine inmeye başladığınızda esasen yolun sağ tarafında çeşitli kaya mezarlarını görmeye başlayacaksınız. Lakin tiyatronun karşısında kalan kayalıklara baktığınızda çok daha ihtimamla yapılmış ve günümüzde kısmen restore edilerek birinci günkü manzarasına yaklaştırılmış daha haşmetli yapılar göreceksiniz. Bunların kral mezarları (royal tombs) olduğu düşünülüyor.

Burası yol düzeyinin biraz üstünde kaldığı için bir ölçü tırmanmanız gerekecek. Yan yana duran birçok mezar oyuntusunun uzaktan imajı epeyce etkileyici, lakin buraya çıkıp hatta birtakım odaların içine girebilmek de hoş bir tecrübe. Öbür yapılar üzere bunların da kimileri 45-50 metre yüksekliğe ulaşıyor. Renkleri ve farklı mimari yapılarıyla bu mezarların kimlere ilişkin olduğu tam bilinmese de hükümdarlara ilişkin olduğuna dair kanıtlar var ve açıkçası bu türlü bir yerin de lakin hükümdarlara layık olabileceğini düşünmek kolayınıza gelecek. Buradaki kısımlardan Urn Tomb olarak bilinen yerin iç odaları, MS 447’de yani Bizans devrinde kiliseye çevrilmiş ve bu biçimde kullanılmış. Maalesef bu mezar odalarının kimler için yapıldığına dair çok hudutlu kesin bilgi edinilebilmiş şu ana kadar. Aslında mezarların büyük kısmının hırsızlar tarafından yağmalandığı iddia ediliyor.

Kral Mezarlarının olduğu kısmı geçtikten sonra sola dönüp bir vakitlerin sütunlu caddesinden yolunuza devam ediyorsunuz.

Büyük Tapınak (Great Temple)

Burası da Petra’nın en geniş alana yayılmış yapısı. Sütunlu cadde düzeyinin üzerinde bulunması nedeniyle de vaktinde halka bayağı doruktan bakan, üstünlüğünü hissettiren bir yer olduğunu iddia etmek güç değil. Altta geniş bir avlu ve basamaklarla çıkılan üst katta ise tapınak kısmı yer alıyor. İç sütunlarının bir kısmı hala duruyor, hatta birtakım sütun başlarında Nebatilerle özdeşleşmiş fil başları da yer alıyor. Kanalizasyon sisteminin bir modülü olan kanal ve boruların bir kısmını görebilmeniz de mümkün. Burası ayrıyeten Petra’nın kayalara oyulmamış az sayıda yerinden biri olmasıyla da farklı bir yere sahip.

Burada hafriyatlar hala devam ediyor, buranın daha çok şeyler sakladığına eminim. Burada daha çok şey bulunup yepyeni buluntularla restore edildiğinde inanılmaz görkemli bir manzaraya kavuşacağını düşünüyorum.

Qasr al-Bint

Petra’nın görkemli yerlerinden biri de Qasr al-Bint ismiyle da bilinen dini yapı. 23 metreye ulaşan duvarlarının değerli ölçüde sağlam kalması, kimi işlemelerin de günümüze ulaşabilmesiyle günümüzdeki görkemini yeterli korunabilmiş olmasına borçlu diyebiliriz. Ayrıyeten tapınağa çıkan özgün basamaklar da görülebiliyor. MÖ 30 civarında yapıldığı kestirim edilen tapınağın Nebatilerin en büyük yaradanı olan Duşara’ya adandığı düşünülüyor. İçeri girilemiyor olmakla birlikte dışarıdan bile etkileyiciliği rahatlıkla anlaşılıyor. Tıpkı Büyük Tapınak üzere Qasr al-Bint de kayalara oyulmamış, açık alana taşlardan inşa edilmiş bir yapı olarak dikkat çekiyor.

Bu tapınağın gerisinde yer alan Columbarium kısmı de epey enteresan. Columbarium sözü bildiğiniz üzere mezarlıklarda yakılan şahısların küllerinin yer aldığı vazoların konulduğu bölmeli yer manasına gelir, Türkçe’de güvercinlik olarak da kullanılıyor. Fakat buradaki bölmeler ne vazo, ne de güvercinlerin sığacağı kadar geniş. Münasebetiyle ne hedefle yapıldığına dair net bir varsayım yok. Lakin çok farklı ve âlâ korunmuş bir yapı olarak görülmeye paha.

Burayı ve yakındaki restoranı geçtikten sonra Manastır’a gerçek çıkan inanılmaz kırıcı, kuvvetli taş merdivenli tırmanış başlıyor. Kendinize güvenmiyorsanız buradan geri dönebilirsiniz, burası ana rotalardan bir adedinin sonu esasen.

Manastır (Ad-Deir)

Manastır, Petra’nın ulaşması en güç yerlerinden bir tanesi hiç kuşkusuz. Qasr el-Beit’e nispeten zahmetsiz, dümdüz bir yolu takip ederek vardıktan sonra taş bir patikaya girip sonu gelmeyecekmiş üzere hissettiren merdivenleri geçtikten sonra bu tapınağa varılıyor. 800 basamaklıymış bu patika. Yol üstünde çok sayıda ikramlık eşyacı ve küçük kafe bulunuyor, zira buraya çıkarken yahut buradan inerken biraz soluklanmak istemeniz çok mümkün. Bu yapının değişik tarafı, mimari olarak El Hazne’nin neredeyse kopyası olması, tekrar bir kayanın içine oyulmuş. Dışındaki nişler de emsal, yalnızca heykel yok. Lakin bulunduğu yükseklikten ve içine yerleştiği kayalıktan dolayı etrafındaki görünüme çok daha farklı bir hava kattığı söylenebilir.

MS. 1. yüzyılda yapılan bu manastırın Nebati hükümdarı 1. Obodas için yapılmış olduğu düşünülüyor, lakin mezar olarak kullanılmış olma ihtimalinden de bahseden yerler gördüm. Şurası kesin ki, burası Bizans devranında bir kiliseye çevrilmiş ve Hıristiyan tapınağı olarak uzun müddet kullanılmış. İç kısmında sunak olarak kullanıldığı düşünülen kısımlar haricinde fazla birşey yok.

O kadar yorucu bir yolu tırmandıktan sonra, Manastırın karşısındaki çay bahçesinde bireyler içmek mutlaka hoş bir hareket olur. Fakat burada gördüğünüz birtakım tabelalar aklınızı çelebilir. Yolun devamında zirvelerde birtakım küçük kafeler bulunuyor ve bunların sahipleri “Dünyanın en hoş manzarası” yazan tabelalarla sizleri buraya çekmeye çalışıyor. Açıkçası dünyanın en hoş görünümü mıdır bilemem fakat çok hoş, uçsuz bucaksız çöl ve kayalıklardan müteşekkil, hoş bir görüntüsü olduğu kesin.

Açıkçası buranın ilerisinde gidilecek yollar tahminen vardır, lakin Petra’nın resmi patika haritasına bakacak olursak Petra kompleksinin kuzey batı ucu burası. Haritadan çıkarak gezmek mümkün olabilir, lakin kaybolma riskini almak istemiyorsanız buraya geldikten sonra geri dönmenizi tavsiye ederim.

Diğer yerler

Ana rotaların dışında olduğu için daha az ziyaret edilen birçok hoş yer var Petra’da. High Place of Sacrifice isimli adak kısmı ve tekrar civarında bulunan tapınak ve kaya mezarları bunlar ortasında sayılabilir. Kanatlı Aslanlar Tapınağı (Temple of the Winged Lions), çok uygun korunmuş mozaiklerin görülebildiği Bizans Kilisesi üzere özel diğer yerler de var. Ayrıyeten özel bir yere varmasa da Petra kompleksi içinde epeyce güçlü lakin birebir ölçüde nefes kesici görünümleri olan çeşitli patikalar yer alıyor, Petra girişinde verilen haritalardan bunları tespit edebilirsiniz.

Petra by Night

Ürdün devletinin Petra’dan elde ettiği geliri azami düzeye çıkarabilmek için icat ettiği bir gelir modeli olarak gördüğüm Petra by Night, Petra’nın hava karardıktan sonra ziyaret edilmesine imkan tanıyan bir aktiflik. Petra yaz aylarında 18:00 civarında kapatılıyor ve içerideki ziyaretçiler dışarı alınıyor. Hasebiyle olağan Petra biletiyle bu aktifliğe girmek mümkün değil. 17 JOD pahasındaki başka Petra by Night biletini almak zorundasınız.

Petra by Night aktifliği akşam saat 7-8 üzere başlıyor. Olay El Hazne’nin önünde mumların yakılması, El Hazne’nin renkli ışıklarla aydınlatılması ve bir flüt dinletisi yapılmasından ibaret. Ben gitmedim lakin giden arkadaşlardan duydum. Açıkçası El Hazne’nin gece fotoğraflarını çekmek haricinde pek de bir olayı olmadığını söylemek yanlış olmaz. Bunun yerine Wadi Musa’da dolaşıp hoş bir restoranda akşam yemeği yemek daha âlâ seçenek olabilir, en azından biz o denli düşünerek Petra by Night’a gitmeyi tercih etmedik.

Tabii ki siz kendi kararınızı verebilirsiniz, lakin ben Petra’ya olabildiğince erken saatte gelip yorgunluktan bitap düşene kadar içinde dolaştıktan sonra çok da geç olmadan uyumayı daha mantıklı buluyorum kendi adıma.

Petra Müzesi

Petra’ya gelmişken bu inanılmaz kenti bedene getirmiş Nebati uygarlığına dair detaylı bilgiler veren Petra Müzesi‘ni de görmeden olmaz diye düşünüyorum. Esasen çabucak Petra’nın ana giriş kapısının yanında bulunuyor.

2018 yılında Japonya’nın büyük dayanağıyla yapılmış olan müze, İngilizce açıklamaları ve interaktif bilgi ekranlarıyla çok çağdaş ve kapsamlı halde bu uygarlığa dair bilgiler aktarıyor. Tıpkı Amman’daki Ürdün Müzesi üzere yesyeni ve gezmesi keyifli.

Bu müzede Nebatilerin, bölümünün en önde gelen uygarlıklarından biri olduğu sık sık vurgulanıyor. Bilhassa de suyu kullanma ve azami randımanla kıymetlendirme metotları detaylarıyla anlatılmış. Zati Petra’da Siq boyunca gördüğümüz kanallar bunun en yeterli delili olsa da, müzede daha detaylı örnekler de verilmiş. Örneğin hamam üzere ortamlarda kullanılan suyun kanallarla nasıl taşınıp sulama hedefli kullanıldığı şemalarla gösteriliyor. Aslında epeyce hudutlu ölçüde yağan yağmuru ve yetersiz yer altı sularını bundan daha verimli kullanmak mümkün olamazmış, münasebetiyle Nebatilere usta hidrolik mühendisleri diyorlar. Petra civarında yapılan öbür baraj ve sarnıçlar sayesinde vakit zaman yaşanan sel baskınlarını da bertaraf etmeyi başarmışlar, bu da ustalıklarının bir öbür ispatı olarak anlatılıyor. Nebatilerin yaptığı birtakım su biriktirme havuzları hala kullanılmaktaymış Ürdün’de. Bu müzede de o periyottan kalma çeşitli boru modülleri sergileniyor ve yazılı bilgiler veriliyor.

Bunlarla irtibatlı olarak Nebatilerin tarım ve bilhassa ticaretteki başarılarına da değiniliyor. Bulundukları bölgenin Baharat Yolu‘na olan yakınlığı nedeniyle ticarette ilerleyip zenginleşen ülkenin tek zenginliği maddi değil birebir vakitte farklı uygarlıklarla alaka içinde olması suretiyle kültürel manada da gerçekleşmiş. Petra’daki yapıtlarda görüldüğü üzere Romalılar işgal etmeden evvel bile Roma tarzı sütunlar yapmışlar. Ayrıyeten Yunan, Mezopotamya ve daha öbür uygarlıklardan da öğrendiklerini kendi yapılarında kullanmışlar. Özetle bilime düşkün, refah içinde ve barışçıl bir ülkeymiş Nebati diyarı. Lakin vakit içinde Roma tesirine girip Hıristiyanlığa geçmişler ve bölgenin kıymetinin azalmasıyla kaybolup gitmişler.

Müzede yalnızca Nebatiler değil, Nebatiler tartısı olmakla birlikte Petra bölgesinin binyıllara dayanan tarihini muvaffakiyetle anlatılıyor. Ayrıyeten farklı uygarlıklardan birçok arkeolojik kalıntı da sergileniyor. Petra’nın kıymetini yitirmesinden sonra başına neler geldiği ve tekrar nasıl keşfedildiği de özet olarak aktarılıyor. Batılıların burayı keşfetmesi, Agatha Christie’nin Vefatla Randevu üzere kitaplarında geçişi üzere ayrıntılara da yer veriliyor. Bu müzeye giriş fiyatsız. Petra’da gördüklerinizi tamamlamak açısından yararlı olacağını düşünüyorum. 40-45 dakika içinde pek çok şey öğreneceksiniz.

Petra ve Indiana Jones

Petra üzere bu dünyada eşi olmayan bir yer alışılmış ki birçok sinemada kendine yer bulmuş. Transformers: Revenge of the Fallen (2009), Queen of the Desert (2015) üzere çeşitli Hollywood sinemaları ve birçok lokal sinema burada çekilmiş, El Hazne aslında her görenin çabucak tanıyacağı bir yer. Lakin Petra’yla en çok bütünleşmiş ve tanınan kültürde iç içe geçmiş sinema, hiç elbet 1989 üretimi Indiana Jones and the Last Crusade (Son Macera) sinemasıdır. Sinema tarihinin en ünlü arkeologu Dr. Jones’un Nazilerin de peşinde olduğu kutsal kaseyi bulabilmek için yaşadığı maceralı seyahati anlatan, serinin 3. sinemasında kutsal kasenin yerinin İskenderun yakınlarında bir çöl olduğu anlatılıyordu. Fakat sinemanın bu sahneleri doğal ki Türkiye’de çekilmedi. İşte Indiana Jones çölleri aşıp kasenin bulunduğu yere geldiğinde Petra’nın El Hazne’sini görürüz, kutsal kasenin saklandığı tapınak olarak. Sinemanın sonunda babası ve öbür arkadaşlarıyla birlikte uzaklaşırken de yeniden El Hazne’nin önünden atlarını şahlandırıp Siq‘in içine dalarlar. Tahminen de dünyada birçok insan Petra’nın nerede olduğunu bilmese de o süper giriş kapısını bu sayede tanımış ve aklına kazımıştır.

Dolayısıyla Petra’da -hatta Ürdün’ün genelinde- Indiana Jones’un anısı daima yaşatılıyor. Petra’daki dükkan tabelalarında Harrison Ford’un Indiana Jones olarak fotoğrafları yer alıyor, tişörtleri var, ismi Indiana Jones olan dükkanlar bile var ve dükkanlarda Dr. Jones’un ünlü kamçısı da turistik bir eşya olarak satılıyor. Bu nedenle Wadi Rum için Arabistanlı Lawrence neyse Petra için de Indiana Jones odur desek yanlış olmaz. Bu ortada Ürdün’ün bu tanınan kültür ögelerini turistik bir metaya çevirme hünerini takdir etmek gerekir.

Evet, Petra’yı da gördükten sonra dünyanın yeni 7 olağanüstüsü içinde görmediğim 5 tane kalmış oldu. Başkalarını görür müyüm bilmiyorum lakin Petra üzere bir yeri görmüş olmak bile son derece dayanılmaz bir tecrübeydi. Burası yalnızca “binlerce yıl evvel bunları nasıl yapmışlar” dedirtecek bir yer değil. Hem periyodun teknolojisinin tepesine çıkması, hem de inanılmaz doğal oluşumlara entegre oluşuyla, yalnızca teknoloji açısından değil, estetik açıdan da bu türlü bir yerin benzerini göreceğimi hiç sanmıyorum, hasebiyle öbür 5 olağanüstüyü görmesem de gam yemem herhalde.

İletişim

Bu yazıyla ve öteki yazılarımla ilgili her türlü sorunuzu, yazıların altına yorum yaparak bana iletebilirsiniz.