Güzel ve Yeşil Isfahan’da Gezilecek Yerler

Son güncelleme tarihi: 15 Eylül 2019

İran’ın en büyük kentlerinden biri olmasının yanında en turistik yerlerinden kimilerini barındıran, herhalde Şiraz’la birlikte en hoş kenti Isfahan, İran’a gelip de görmemenin olmayacağı kentlerden hiç elbet. Tahran’a yakınlığı da kenti rahatlıkla ziyaret edilebilecek bir pozisyona yerleştirmiş.

Isfahan (İranlılar Esfahan formunda söylem ediyor), Safeviler devranında (1598’de Kazvin’den taşınmış) başşehir olduğundan kentteki kıymetli eserler çoğunlukla Safeviler vaktinde yapılmış, onların mimari tesirini taşıyor. Irmakları kurutan kuraklığa karşın çok yeşil bir kent. Parklarda, ağaçlı yerlerde dut ağaçlarını tekmeleyip dut düşürmeye çalışan dayılarla sık sık karşılaşıyorsunuz. Tahran üzere mega büyüklükte değil, yürüyerek dolaşması çok keyifli ve 2 gün içinde âlâ bir planlamayla kent merkezi ve yakınındaki yerlerin büyük kısmını görmeniz mümkün.

Isfahan’a Nasıl Gidilir?

Isfahan Milletlerarası Havaalanı’na THY yıl uzunluğu sistemli seferler yapıyor. Kimi İran havayolu şirketleri de dönemsel olarak uçuşlar gerçekleştiriyor. Her ne kadar Türkiye’den Isfahan’a direkt çalışan bir otobüs seferi olmasa da İran’a daha yaygın bir seyahat düzenlemek isteyenler için İran’ın öbür bir kentinden, bilhassa Tahran’dan otobüsle gelmek en mantıklı ve ucuz sistem olur. Tahran’a 6 saat üzere bir aralıkta ve daima otobüsler bulunuyor. İran’ın en lüks otobüs sınıfı olan VIP otobüslerle 33 bin tümen (yaklaşık 30 TL) karşılığında pek konforlu bir formda ulaşabiliyor Tahran’dan Isfahan’a.

Isfahan’a gelen otobüslerin büyük kısmı ana terminal olan Kaveh Terminali’ne geliyor. Kaveh’nin çabucak yanında ise birebir isimli bir metro durağı var, buradan kent merkezine 10 dakika içinde rahatça gidebilirsiniz. Metroya Tahran üzere bir ‘Isfahan Kart’la biniliyor, 5 bin tümene kart + bir ölçü biniş kredisi alabilirsiniz, kart almanızı tavsiye ederim. Her ne kadar birtakım metro duraklarında ağır tadilatlar olsa da, kimi duraklar 2018 Mayıs itibariyle kapalı olsa da merkeze ulaşımın en rahat yolu metroyu kullanmak.

Isfahan’a gelenler için yakın öbür kent tekliflerim Kaşan, Yezd, Şiraz ve Mervdeşt (Persepolis) formunda olur.

Isfahan’da Gezilebilecek Yerler

Chahar Bagh Caddesi: Ortası ağaçlıklı bir yaya yolu, yanları araç trafiğine açık, kenarları yaya kaldırımı ve birçok dükkandan müteşekkil, elbet kentin en canlı yeri bu cadde ve etrafı. Chahar Bagh e Abbasi ismiyle da geçiyor. Cahar bağ, 4 bahçe demek söz manası olarak.

Si-o-se (33) Köprüsü: Isfahan bir vakitler Zayande Nehri’nin hayat verdiği bir kentmiş. Zati Zayanderud, “hayat veren” demekmiş Farsça’da. Lakin bilhassa son yıllarda büsbütün plansız idareler ve âlâ denetim edilemeyen ziraî sulama nedeniyle ırmak Isfahan’a gelmeden kurumuş. Kentin kuzey ve güney yakaları bir vakitler köprülerle birbirine bağlanırken artık kurak, çatlamış koca bir toprak kesimi kalmış ortada. Bu nedenle bu tarihi, güzelim köprüler hedefsizce ortada kalmış vaziyetteler. Irmağın debisine nazaran vakit zaman açılıp su tutmaya yarayan baraj kapakları anlamsız halde duruyor. İnsan görünce sahiden çok üzülüyor bu duruma. Hatta okuduğum öteki yazılara nazaran susuzluktan kuruyan ırmak kenarındaki ağaçlar kesilmeye başlanmış, durum vahim yani.

Şehir içinde 10’dan fazla yaya ve araç köprüsü var, bunların en ünlüsü de Si-o-se Pol. 33 tane kemeri olduğu için köprüye bu isim verilmiş (ben tek tek saydım, sahiden 33 tane). Yaya geçişi için kullanılıyor, lakin doğal ki motorlar da girip özgürce karşıya geçiyor buradan. Safevi bölümünde yapılmış, iç tarafında hoş işlemeler ve süslemeler bulunuyor. Bir hatırlatma, buraya gündüz geldiyseniz bile gece de uğrayın, ışıklandırmasıyla daha da şahane bir manzaraya kavuşuyor burası. Akşamları gençler kemerlere tünüyor, her yaştan insan rahatlamak için geliyor. Keşke ırmak hala akıyor olsaydı, eminim çok daha hoş bir görünümü olurdu hafif esintiyle bir arada.

Khajou Köprüsü: 33 Köprüsü üzere Safevi devrinden kalma bir öteki köprü ise Khajou (Hacı) Köprüsü. 400 yıldan uzun bir tarihi var. Oburu kadar uzun olmasa da kemerleri, iç tarafındaki süsleme ve oymalarıyla görülmesi gereken bir yer burası da.

Bu köprünün yakınında İran’la ilgili birçok bilimsel çalışma yapmış ve Şiraz’da 1969’da vefat etmiş Amerikalı sanat tarihçisi Arthur Pope ve eşi Phyllis Ackerman’ın anıt mezarları yer alıyor. Ben ne yazık ki atladım, siz atlamayın burayı. Ebedi istirahatgahı İran olan pek Amerikalı yok kestirim edebileceğiniz üzere. Tebriz’deki Howard Baskerville’den Tebriz yazısında bahsederiz.

Vank Katedrali ve Ermeni Mahallesi: Isfahan’da uzun yıllardır yaşayan bir Ermeni cemaati mevcut. Kentin güneyindeki Jolfa Mahallesi’nde toplanmış vaziyetteler. Mahalle, ismini bugün Nahçıvan sonları içinde kalan Culfa kentinden alıyor, orada yaşayan Ermeniler, Şah Abbas tarafından Isfahan’a göç ettirilip bu bölgeye yerleşmiş. Bu mahallenin en kıymetli turistik pahası ise Vank Katedrali. Etrafı duvarlarla çevrili katedral kompleksinde katedral dışında öteki yerler de var. Vank Katedrali 400 yıldan uzun bir tarihe sahip. İslam mimarisinden etkilenmiş bir kubbesinin yanında içinde etkileyici tavan fotoğrafları var. Çabucak yandaki Khatchatour Kesaratsi Müzesi ise kentin Ermeni mirasına dair anıların yanında Ermeni Soykırımı’na dair standart telaffuzları barındırıyor bünyesinde. Bir Türkiye haritası üzerinde Ermeni soykırımı yapıldığı argüman edilen kentler işaretlenmiş, birçok büyük kent de soykırım yapılmış yerler olarak gösteriliyor. Ayrıyeten Ermeni Soykırımı’nı tanıyan Türkiyeli otoritelerin de ismi verilmiş. Soykırımı tanıyan ülkelerin bayrakları da bir hürmet duruşu olarak sergileniyor. Bu ortada müzeye ismini veren Khatchatour Kesaratsi, Isfahan’a matbaayı getiren birinci kişiymiş, bu yüzden onun vaktinde basılmış İncil ya da Kuran üzere kutsal kitapların örnekleri de müzede yer buluyor. Bunlar dışında İran Ermenilerinin en kıymetli şahsiyeti diyebileceğimiz Yeprem Khan’ın büstü ve onun anıları da sergileniyor. Kompleksin bahçesinde bir soykırım anıtı da bulunuyor. Buraya giriş 30,000 tümen.

Vank’ın etrafı söylediğimiz üzere Ermenilerinin ağır olarak yaşadığı bir bölge. Ve burada çok sayıda çağdaş, Avrupai kafeler yer alıyor. Birçoklarının Ermeniler tarafından işletildiğini varsayım etmek güç değil, kafelerin Gümrü, Ahtamar üzere isimleri var. Oryantal yerlerde takılmaktan sıkıldığınızda buradaki yerlerde oturabilirsiniz.

Naksh-e Jahan Meydanı: Söylenenlere nazaran dünyanın Çin’deki Tiananmen Meydanı’ndan sonra en büyük meydanı Nakş-ı Cihan Meydanı’ymış. 560 metreye 160 metre genişliğinde harika büyük bir alana sahip. Meydan üzerinde çim alanlarda beşerler piknik yapıyor, havuzlara ayaklarını sokuyor, ayrıyeten meydan tipi attırmak için bekleyen at otomobilleri bulunuyor. Meydan büsbütün bazaar bünyesindeki dükkanlarla çevrilmiş vaziyette. Meydan tam UNESCO Dünya Mirası listesine dahil edilmiş esasen. Ayrıyeten girişi meydan üzerinde olan birkaç tane görülesi yer bulunuyor.

Lütfullah Camii: Meydanın doğu ucunda yer alan küçük lakin mutlaka görülesi bir yer Pir Lütfullah Camii. Söylenenlere nazaran akustiği o kadar uygunmuş ki caminin bir köşesinden konuşulduğunda öteki köşesinden rahatlıkla duyulabiliyormuş. Ben gittiğimde içeride bir turist kalabalığı olduğundan bunu test etme talihim olmadı alışılmış. Giriş 20,000 tümen.

İmam Camii: Meydanın güney ucunda Şah Camii, ya da yeni ismiyle İmam Camii bulunuyor. Bildiğiniz üzere ihtilal sonrası İran’ında isminde “şah” geçen neredeyse tüm yapıların ismi değiştirilmiş. Bu “şah” da aslında Pehleviler’le hiçbir ilgisi bulunmasa da İslam Devrimi’ne kurban gitmiş. Şah Abbas vaktinde yapılmış, yani birçok tarihi bina üzere 400 yıl civarı bir tarihi var. 4 eyvanlı, süper hoşlukta bir camii. Bilhassa merkez eyvan içindeki camii kısmının duvar ve tavan işlemeleri fevkalâde. Ana eyvanın minareleri hafif asimetrik duruyor, nedeni iç avlunun her tarafından görülebilmesiymiş. Gezerken Elhambra’daki Nasrid Sarayları’nı geziyormuşum hissine kapıldım, bence o derece değerli bir İslam mimarisi örneği. Dikkatimi çeken enteresan bir ayrıntı girişin sol tarafındaki kalan eyvanın içindeki küçük avluda “ücretsiz sohbetler” gerçekleştiriliyormuş. Ben denk gelemedim lakin sohbetlerin gerçekleştiği sedirleri gördüm. Burayı gösteren tabelalar İngilizce, herhalde gelen yabancı ziyaretçilere “gerçek İslam’ın ne olduğunu” anlatıyor buradaki vazifeli mollalar.

Giriş 20,000 tümen, audioguide ekstra 17,000 tümen. İran’da dikkat edilmesi gerekenler yazımda bahsetmiştim, audioguide alabilmek için pasaport bırakmak gerekiyor lakin pasaportunuzu otel/hostelinize bıraktıysanız kaldığınız yeri belgeleyen birşeyler vermeniz gerekiyor. Ben bunu akıl edip hostelimin kartvizitini almıştım, onu bıraktım. Siz de kesinlikle sadece Isfahan’da değil, İran’ın neresinde olursanız olun şayet otel/hostel üzere bir yerde kalıyorsanız onun kartvizitini yanınızda bulundurun.

Ali Qapu Sarayı: Naksh-e Jahan Meydanı’nın bir başka değerli yapıtı ise Ali Kapu Sarayı. Çok büyük olmasa da farklı mimari tesirleri ve özgün salonları içinde barındırmasından ötürü, her katın farklı mimari telaşlar ve ekollerin tesiriyle inşa edilmesinden ötürü değişik bir kimliğe bürünmüş. Balkona çıkmadan evvel birkaç kat çıkmanız gerekiyor, burada merdivenlerde bile enteresan seramik işlemelere rastlıyorsunuz.

Balkon tarafında buralarda görmeye alıştığımız halde tahta sütunlar var. Çok hoş bir meydan görünümü izleyebileceğiniz balkon kısmının ortasında kenarı mermer, tabanı bakır plakalardan oluşan bir havuz bulunuyor. Balkon katındaki salonda tablolar var, ancak yüzleri silinmiş vaziyette. En üstte, 6. katta çok enteresan bir müzik salonu var. Duvar oymaları müzik aletleri formunda. Farklılıkları bünyesinde muvaffakiyetle bir ortaya getirmesinden ötürü Ali Kapu Sarayı da Isfahan’ın görülesi yerleri ortasına giriyor kanaatimce.

Chehel Sotoun Sarayı: “40 sütun” demek “chehel sotoun”. Aslında ön yüzde 20 ahşap sütun var, lakin sudaki yansımaları da hesaba katınca 40 oluyor. Sarayın kendisiyle birlikte çevreleyin bahçesi de olağanüstü. Saray dediğim ana binada çok birşey yok, tek katlı ve yüksek tavanlı bir yapı aslında. Fakat içeride İran tarihinin çok değerli kilometre taşlarına işaret eden büyük tablolar bulunuyor. Benim için en ilgi alımlı olan, doğal ki Çaldıran Savaşı’nın resmedildiği girişin çabucak karşısındaki tabloydu. Tablonun açıklamasında yazıldığına nazaran, Osmanlıların Safevileri yenmesinin nedeni, Şah İsmail’in ordusuna ateşli silah kullanmamaları istikametinde verdiği buyrukmuş. Esasen tabloda da Osmanlı ordusu tüfeklerle görülürken Safevi ordusu kılıç ve oklarla saldırıyor. Durum bu türlü olunca savaşın sonucu da kaçınılmazmış doğal ki. Ülkelerin resmi tarihlerinin ne kadar subjektif olduğunun bir sefer daha ispatı oldu benim için.

Sarayın etrafı söylediğim üzere çok uygun bakılan büyük bir bahçeden müteşekkil. Yüksek ağaçlar, güller ve öbür çiçeklerle mükemmel bir ortam oluşturulmuş. Ayrıyeten kompleksi çevreleyen duvarlarda iki tane de tarihi kapı var eyvan formunda, onları da görün. Giriş 20,000 tümen.

Buraya çok emsal bir de “Hasht Behesht Konağı” var. 8 Cennet manasına geliyor. Burası Chehel Sotoun’a çok benziyor dışarıdan, onun üzere bir parkın içinde ve önünde havuzu var. Ben girmedim, vakti olanlar buraya da uğrayabilir. Vaktinde bir çeşit “harem” olarak kullanılmış.

Chehel Sotoun’un yanında Doğal Tarih Müzesi de var lakin bu cins müzeler ilgimi artık hiç çekmediğinden girmedim. Girişinde dinozor heykeli falan var, bence benim üzere Ankara’da yaşayanlar açısından girmemek için kâfi sebep oluşturuyordur.

Bazaar: Öteki İran kentleri üzere Isfahan’ın da koca bir bazaarı var. Naksh-e Jahan Meydanı da bazaar sayılabilir, meydanı çevreleyen surların iç tarafları ikramlık eşya dükkanları ve küçük çaycılarla dolu. Onun haricinde Ali Cami’nin etrafında de büyük bir bazaar var. Şahsen ben birazdan kelamını edeceğim Soffe Dağı’na tırmanırken pantolonumu üzücü halde yırtınca çabucak bazaara geldim ve uygun bir fiyata kendime yeni bir cepli pantolon aldım buradan. Zira tıpkı Tahran’daki bazaar üzere yok yok denilecek cinsten bir yer.

Ateşgah (Atashgah): İran Zerdüşt inancının temelinin atıldığı yer, her ne kadar günümüzde çok çok az kalmış olsalar da Zerdüştlerin bir tapınağının kalıntıları, Isfahan yakınlarında bulunuyor. Kent merkezinin 8-10 km batısında Ateşgah, bir doruğun üzerinde konumlanmış vaziyette. 1,500 yıllık bir tarihi olduğu düşünülüyor. Bileti aldığınız kapıdan sonra asıl tapınak kısmına çıkmak biraz kaygılı, zira standart bir merdiven yok, kayaların üzerinden birtakım yerlerde dağcı üzere tırmanmanız gerekiyor. Ancak yapılmayacak birşey değil, doruğun ne kadar havadar olduğunu görünce, Isfahan’ın ve ardındaki zirvelerin hoş görünümleriyle karşılaşınca geldiğimize değmiş diyorsunuz. Her ne kadar buradaki yapılar restore edilmiş yahut fazla ortaya çıkarılmamış olsa da gidilmesini öneririm. Giriş 20,000 tümen.

Ben 33 Köprüsü’nün başlangıç noktasındaki Enghelab (İnkılap) Meydanı’ndan 15 bin tümene taksi tutup gittim mesela, 20 dakikada vardık. Siz de vakit kaybetmek istemiyorsanız bu yolu tercih edebilirsiniz.

Manar Jonban (Sallanan Minareler): Ateşgah’a giderken atlamamanız gereken bir yer daha var, Ateşgah’a beni götüren taksicinin yol üzerinde parmağıyla göstermesiyle tesadüfen buldum.

Burası esasen Emu Abdullah Garledani’nin türbesi olarak 14. yüzyılda İlhanlılar devrinde inşa edilmiş. Safeviler devrinde eklenen 2 minare ise çok ender bulunan bir özelliğe sahip. Yerden 10 metre yüksekteki 7 metrelik minarelerden biri sallandığında oburu de sallanıyor. Doğal günümüzde yeterlice yıpranmış bu minareler daha dikkatli bir formda sallanıp turistlere şov emelli kullanılıyor. 1,5 saatte bir minare sallama gösterisi yapılıyor. Turistlerin çıkmasına artık müsaade verilmeyen üst avluya iki misyonlu çıkıyor, minareleri yaklaşık 5 dakika boyunca elle sallıyorlar. Minarelere bağlı çanlar şıngırdıyor, böylelikle nitekim minarelerin sallandığını ikna oluyorsunuz. Ben büyük bir tesadüf yapıtı tam şov başlamadan evvel buraya ulaştım, saat 12:00’ydi. Siz de gidişinizi uygun bir saate denk getirin ki fazladan beklemek zorunda kalmayın. Giriş 20,000 tümen.

Soffe Dağı – Parkı: Isfahan’ın görülesi doğal zenginliklerinden bir tanesi de kent merkezinin 7-8 kilometre güneyinde kalan Soffe Parkı. Burada piknik vs. yapılan yeşillik bir park ve geride kayalık bir doruklar sırası bulunuyor. Bu doruğa tırmanmak için yürüyüş patikasını tırmanabilir ya da telekabine binebilirsiniz. Telekabin en zirveye değil, zirvenin yakınındaki yüksek bir düzlüğe çıkıyor. Gidiş dönüş 30,000 tümen, çıkış yaklaşık 10 dakika sürüyor. Son durakta restoran ve kafeler bulunuyor. Buranın görüntüsünde açıkçası pek birşey yok, ancak telekabinle üst çıkarken doruğun hoş bir görünümünü farklı açılardan izleyebiliyorsunuz.

Ben telekabine binip üst çıktıktan sonra biraz aşağı yürüyüp asıl tırmanış patikasına geçip asıl zirveyi tırmanma yolunu seçtim. Bir mühlet olağan patika devam ediyor, sonra sert kayalık yokuşları başlıyor. Biraz kondisyon, çokça kararlılıkla radyo televizyon antenlerinin olduğu bir zirvenin doruğuna çıkabildim ben. Dikkat edin, İran’da çok az sayıda başıboş köpek göreceksiniz, onlardan biri buradaki küçük barakanın önünde, fazla yaklaşmayın 🙂 Bir de rahat bir kıyafetle tırmanın, üstte anlattığım pantolon yırtma hadisesi buraya çıkarken gerçekleşti. Kentin batı kısmının görüntüsü burada önünüze seriliyor, kent merkezleri haricinde İran’ın ne kadar ağaçsız, kurak olduğunu görmenin bir öteki yolu diyebilirim.

Takhte Foulad Mezarlığı: Bu mezarlık Kacarlar periyodundan kalma. Toyserkani ismiyle da biliniyor. Mezar taşları eski ve park gibisi bir oluşumun içinde kalmış. Kimi yerlerdeki mezarlar, orta yollara dönüştürüldüğünden bu mezarların üstüne basmadan bir yere geçmek imkansız hale gelebiliyor. İran’da mezar geleneği, çoğunlukla yere dikine yükselen taşlar barındırmadığından, sade dikdörtgen yekpare bir taş ya da mermerle üzeri kapalı olduğundan bu çok yadırganacak bir durum oluşturmuyor, adeta Avrupa’daki büyük kilise ve katedrallerin yerine gömülmüş şahısların üzerine basılmaktan yassılaşmış kitabelerini hatırlatan mezarlar görüyorsunuz. Pek bir olayı yok üzere görünse de benim üzere mezarlık gezmeyi severler için farklı bir mezarlık ekolünü görmenize yardımcı olması bakımından ilgi alımlı. Takhte Foulad Mezarlığı, Khajou Köprüsü’nden güneye geçip yaklaşık 1 km yürüdükten sonra karşınıza çıkacak. Bu tarafa gelirseniz, buraya yakın Gülistan Şehitliği’ne (Golestan Shohada) de uğrayabilirsiniz. Birden fazla İran-Irak Savaşı’nda ölmüş askerlerin gömüldüğü şehitlik yeniden ilginizi çekebilir.

Isfahan’ın ziyadesiyle görülesi bir kent olduğunu tekrar belirtmek isterim, Tahran’dan daha egzotik bir yer olduğunu, çok daha fazla Orta Doğu havasını taşıdığını belirtmek isterim tekrardan.

İletişim

Bu yazıyla ilgili sorularınızı, yazıya yorum yaparak bana iletebilirsiniz. Lakin sizden ricam, evvelki yorumları da okumanız, tahminen de birebir soru evvelden sorulmuştur.