Ayetullah Humeyni’nin Mezarına Ziyaret – Tahran

Son güncelleme tarihi: 15 Eylül 2019

Bizim ve genel olarak bütün dünyanın Ayetullah Humeyni olarak bildiği, ülkesinde ise İmam Humeyni olarak bilinen, gerçek ismiyle Ruhullah Humeyni, günümüz İran’ının mimarı olmasının dışında 20. yüzyılın en değerli figürlerinden biri kuşkusuz. Biz pek sevmesek de bu türlü. İslam Devrimi’nin yapılmasıyla Pehlevi Hanedanı’nın yıkılması ve İslam Cumhuriyeti’nin kurulmasında başkan olan Humeyni, 1989’da ölene dek ülkenin dini lideri, yani Ayetullah’ı (Supreme leader, ulu başkan üzere birşey) vazifesini sürdürmüştü. Bugün Tahran’ın memleketler arası havaalanının yanında İran’ın her yerinde birçok cadde, meydan ve metro durağına ismini veren, sokaklarda dolaşırken adım başı -Ali Hamaney’le birlikte- posterlerini gördüğümüz Humeyni’nin mezarının da bu teveccühe yaraşır bir ihtişamda olmasını bekliyor insan.

Söylenenlere nazaran Humeyni türbe üzere bir anıtmezar yerine eğitim-kültür merkezi tadında bir mezar istemiş. Bu yüzden hayli büyük bir cami-kültür-yaşam merkezi tadında bir yapı ortaya çıkmış. Humeyni’nin yarattığı ülke yapısından birçok İranlı üzere ben de hoşlanmıyorum, lakin tekrar de mezarını görmek bir turist olarak hedeflerim ortasındaydı. İnsanların mezara ne kadar türbe muamelesinde bulunduğunu kendim görmek istiyordum.

Humeyni’nin mezarına nasıl gidilir?
Burası Tahran’ın merkezi denebilecek bölgesinin 15-20 km kadar güneyinde kalıyor. Alışılmış Tahran’ın merkezi de geniş bir alanı kapsar, az çok İmam Humeyni Meydanı yahut Gülistan Sarayı’nın olduğu yerden diyelim. 1 numaralı (kırmızı) metro çizgisinin Kahrizak tarafındaki Haram-e Motahar-e Imam Khomeini durağında inmeniz gerekiyor, merkezi yerlerden 30-35 dakika sürüyor metro seyahati.

Bu metro durağı, Tahran’ın en büyük mezarlıklarından Behesht-i Zehra Mezarlığı’nın da yanında bulunuyor. Buraya da bir uğramanızı öneririm. Kentin en büyük mezarlığı olmasının yanında İran için büyük ehemmiyet taşıyan şehitlerin, yani İran-Irak Savaşı şehitlerinin de büyük kısmı buraya gömülmüş.

Haram-e Motahhar durağının etrafında öbür birşey olmadığından malum kompleksi rahatça göreceksiniz etrafınıza şöyle bir bakındığınızda. 500-600 metre yürüdükten sonra girişine varıyorsunuz. Bayan ve erkeklerin farklı kapıdan geçtiği giriş kısmından sonra kompleksin birinci büyük modülü karşınıza çıkıyor (2 tane ana giriş gördüm ben, biri metroya yakın, başkası asıl cami-türbe kısmına). Bu metroya yakın girişte çarşı gibisi bir kısımla karşılaşılıyor. Burada birçok şey, türbenin hedefinden büsbütün alakasız şeyler de satılıyor.

Biraz ileride asıl türbe kompleksi bulunuyor. Girişinde Humeyni, Ali Hamaney ve Humeyni’nin 1995’te kalp krizi sonucu ölen oğlu Ahmed Humeyni’nin dev posterleri bulunuyor. Buraya yakın girişe çantanızı ve başka eşyalarınızı bırakmanız gerekiyor. Sonrasında her mescitte olduğu üzere ayakkabılarınızı çıkarıyorsunuz. Eldivenli bir amca ayakkabılarınızı alıp dolaba koyuyor, karşılığında bir dolap numarası veriyor. Akabinde askerler üzerinizi arıyor. Burada üzerimi arayan ve Türkiye’den geldiğimi öğrenince Türkçe konuşan asker, üzerimde sigara ve çakmak olup olmadığını sordu (bu garip soruya öteki kimi yerlerde de rastladım, manasını hala çözebilmiş değilim. Kim bir mescitte sigara yakmak ister ki? Demek ki isteyenler varmış) Hayli büyük ve yüksek bu cami-türbenin 2 kısmı var, girişteki kısımda adeta mescitte konaklayan beşerler yerde oturmuş vaziyette bekliyorlar. Burası nihayetinde bir hacı olma yerine döndüğünden uzun müddet burada kalanlar olduğunu varsayım ediyorum. Bayan ve erkekler için başka şarj üniteleri var, bunların başında da öbek öbek bekleyen beşerler bulunuyor. Burayı geçip karşınıza çıkan ikinci kısım ise asıl cami ve türbenin yer aldığı kısım. Humeyni’nin mezarı en ortada, etrafı ve üzeri kapalı, kare parmaklıklar ve yeşil bir camla çevrili. Bu kısmı da bariyerler ayırıyor, girişe nazaran sağdaki nispeten geniş kısım erkeklerin, soldaki kısımların bayanların. Gelen beşerler parmaklıklara tutunup dua ediyorlar yahut yas tutuyorlar, artık orasını bilemiyorum. Lakin birçok insan adeta Kabe’yi tavaf eder üzere kendilerine ayrılan kısmın etrafında dönüp başka farklı yerlerde duasını sürdürüyor diyebilirim. Pek hacceder üzere bir halleri vardı.

Ortadaki asıl türbe kısmında 3 kişinin mezarı bulunuyor. Ayetullah Humeyni, oğlu Ahmed Humeyni ve 2017’de hayatını kaybetmiş, Humeyni’nin en yakınlarından ve uzun mühlet İran Cumhurbaşkanı olarak misyon yapmış Haşimi Rafsancani. Humeyni’nin mezarı başkalarından daha büyük ve yeşil bir örtüyle kaplı. Başında çerçeveli bir fotoğrafı ve etrafındaki çiçekleriyle zati kolaylıkla ayrılıyor. Oğul Humeyni ve Rafsancani’nin mezarları daha küçük, ancak onlar da yeşil örtüyle kaplı ve fotoğrafları var. Bu kısmı çevreleyen yeşil camların üzeri açık, oradan ziyaretçiler tarafından muhtemelen mescide yardım ya da şehitler için atılmış paralar gözüküyor. Sahiden içerisi tahminen milyonlarca tümen parayla dolu. Ayrıyeten bu kapalı kısmın haricinde 4 kişinin daha mezarı, insanların dolaştığı kısımların içinde bulunuyor. Bunlardan biri Humeyni’nin 2009’da ölen eşi Hadiye Sakafi’ye (Khadijeh Saqafi) ilişkin, başkalarını bilmiyorum.

Bu sırada siyah giyinmiş adamlar ve kara çarşaflı bayanlar, ellerinde yeşil yahut gökkuşağı renginde toz alma tüyleriyle ortalarda dolanıyor. Sanıyorum ‘yanlış tarafa’ girenleri dokunmadan uyarmak, bir düzensizlik olması halinde sistemi sağlamak vazifesiyle orada bulunuyorlar. Fotoğraf yahut görüntü çekilmesine karışmıyorlar. Lakin ben büsbütün içgüdüsel olarak dalgınlıkla türbenin art tarafını da görmek için bayanlar tarafına geçtim, bayan vazifeli birşeyler söyledi, ben de kendimce “kendi tarafıma geçiyorum zaten” üzere birşeyler söyledim. Aslında ben akşam 6-7 üzere gitmiş olduğumdan ortalık tenhaydı, rastgele bir sorun çıkmadı.

Bu ziyaretim natürel ki Humeyni’yi çok sevdiğimden değildi. Günümüz İran’ını şekillendirmiş birinin ve etrafındakilerin yansılarını görmek istedim. Benim üzere düşünen ve burayı görmek isteyen birileri varsa yazının yararlı olmasını umarım.

İletişim

Bu yazıyla ilgili sorularınızı, yazıya yorum yaparak bana iletebilirsiniz. Fakat sizden ricam, evvelki yorumları da okumanız, tahminen de tıpkı soru evvelce sorulmuştur.